دکترین
امام سجاد علیه‌السلام: نکته
در حالی که در بین راه مردم شهر و دیار آنها را می‌دیدند! بنابر نقل منتهی الآمال در کامل بهائی آمده که ... در این خلال شهر آراسته شده و هزاران نفر به کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌ریزند و مشغول پایکوبی و خوشحالی می‌شوند و اهل بیت را در نهایت استخفاف وارد شهر می‌کنند. در پاسخ سه بار فرمود: الشام، الشام، الشام. و شهرها را از مردان شما رهایی بخشید!! آیا قرآن خوانده‌ای؟ گفت: آری. فرمود: آیا این آیه را خوانده‌ای قل لا اسئلکم علیه اجرا الا المودة فی القربی؛ پیرمرد گفت: آری تلاوت کرده‌ام.
آیا این آیه را قرائت کرده‌ای؟ گفت: آری. آیا این آیه را قرائت کرده‌ای؟ آن پیرمرد گفت: آری. ما اهل بیتی هستیم که به آیه طهارت اختصاص داده شدیم! راوی می‌گوید: آن پیرمرد ساکت ماند و از آن سخنی که گفته بود پشیمان شد. در این هنگام آن پیرمرد گریست و عمامه‌اش را از سر گرفته و به زمین زد و سر به سوی آسمان برداشت و گفت: خدایا! سپس به حضرت عرض کرد: آیا برای من توبه‌ای هست؟ آن پیرمرد گفت: من از آنچه گفتم توبه‌ای می‌کنم. ثانیا نفوذ کلمه ایشان قابل توجه م.
ب. که چگونه با کلام خود، دشمن را منقلب می‌سازند. در ابتدا مصلای صائبین بوده است که نحله‌ای از اهل کتاب هستند. سپس یونانی‌ها در آن مکان به تعلیم دین خود پرداخته و بعد از آن به دست یهود افتاد و همچنین زمانی در اختیار بت‌پرستان بود. و درب این بنا را که از بناهای بسیار زیبا بوده، باب جیرون می‌گفتند. ) مشرف بود، روی تخت نشسته بود و آنچنانکه در خبر سهل آمده است بر سر او تاجی بود که مزین به در و یاقوت بود و اطراف او را گروه زیادی از پیرمردان قریش احاطه کرده بودند.
و ریسمان‌ها را بریده و غل‌ها را بردارند. حضرت فرمود: لعنت خدا بر کسی باد که پدر مرا کشت. حضرت فرمود: بلی، می‌خواستی که جز خودت دیگری را بر من منت و نیکی نباشد. آنچه از مصیبت و گرفتاری که به شما می‌رسد به سبب کارهای خودتان م. ب.. حضرت فرمود: هرگز، چنین نیست که تو گمان کرده‌ای، این آیه درباره ما نازل نشده است. بلکه آیه دیگری که درباره ما نازل شده این است: ما اصاب من مصیبة فی الارض و لا فی انفسکم الا فی کتاب من قبل ان نبراها؛ هیچ مصیبتی نه در زمین و نه در مورد خودتان به شما نمی‌رسد مگر اینکه قبل از اینکه آن را ایجاد کنیم در کتابی نوشته شده ثبت گردیده است.
بعد حضرت فرمود: مائیم کسانی که چنین هستند. و بر آنچه بر ما فوت شده تاسف نمی‌خوریم و به آنچه به ما داده شده فرهمند و خوشحال نمی‌شویم. و با سلطنت من در آویخت و خدا آن‌گونه که دیدی با او رفتار کرد. اگر می‌دانستی چه عمل زشتی را مرتکب شدی و با پدرم و عموهایم چه کردی، مسلما به کوه‌ها می‌گریختی!! و بر روی خاکستر می‌نشستی! و فریاد به واویلا بلند می‌کردی! و پشیمانی فردا زمانی است که مردم در روز قیامت گرد آیند. و ما را آزار نمودن شما خودداری کنیم ولی شما در آزار ما بکوشید.
سوگند به خدا، تو می‌دانی که ما شما را دوست نمی‌داریم و شما را بدین‌خاطر که ما را دوست نمی‌دارید، ملامت نمی‌کنیم. ولی پدر و جد تو خواستند امیر باشند و خدای را سپاس که آنان را کشت و خونشان را ریخت. از جمله این تصمیمات اسکان حضرت در زندانی مخروبه است که هر لحظه انتظار فرود آمدن سقف آن می‌رفته است. این اهانت‌ها انواع مختلفی داشته که در اینجا یکی از آنها را بیان می‌کنیم. هر موقع از رفیقش در بازی می‌برد آب جو می‌خورد. پس سه بار آن را نوشید و زیادی‌اش را به روی آن طشت می‌ریخت.
پس دستور داد حضرت در مقابل او بایستد و با ایشان صحبت کند تا از او کلمه‌ای بشنود که موجب قتل او گردد. و این در حالی بود که در دستشان تسبیح کوچکی بود که با انگشتانشان آن را دور می‌چرخاندند و صحبت هم می‌کردند. چگونه این ممکن است؟ حضرت فرمود: پدرم به من گفت از جدم که هر کس هنگامی که نماز صبح خواند قبل از اینکه رویش را برگرداند، صحبت نکند مگر اینکه تسبیح را در دست بگیرد و بگوید: اللهم انی اصبحت اسبحک و امجدک و احمدک و اهللک بعدد ما ادیر به سبحتی.
و تسبیح را بگیرد و آن را بچرخاند بعد بدون اینکه تسبیح بگوید، به آنچه دوست دارد حرف بزند، برای او ثواب تسبیح و ذکر محسوب می‌شود و این حرزی است برای او تا اینکه به بستر برود. پس هرگاه به بسترش رفت، همین دعا را بخواند و تسبیح را زیر بالشت خود بگذارد تا موقع برخاستن از خواب نیز برای او ثواب ذکر خدا محسوب می‌گردد. من هم این کار را به عنوان اقتدای به جدم انجام دادم. پس او را عفو کرد و صله عطا نمود و دستور داد تا حضرت را آزاد کنند.
آنها با کمال بی‌ادبی جمله‌ای گفتند که قلم از ترجمه و بازگویی آن شرم دارد ولی محتوای آن این است که: آنها را از دم شمشیر بگذران!! تو نیز همان جور رفتار کن. اما وضعیت آن منزل چگونه بوده است؟ می‌ترسند که سقف بر آنان فرو ریزید. هر آینه فردا از اینجا خارج شده و همگی کشته خواهند شد. از این حدیث بخوبی به دست می‌آید که آن منزل به گونه‌ای بوده است که هر لحظه انتظار این می‌رفته که بر سر آن عزیزان خراب شود و همگی به قتل برسند. از این گذشته نگهبانان می‌دانسته‌اند که اگر این هم واقع نشود، فرد آنها کشته خواهند شد.
تا اینکه پوست‌های آنان ورق ورق شد و پوست انداخت. پس حضرت برگشت و من از او منصرف شدم و من پیوسته او را یاد می‌کنم و گریه می‌کنم. اهل بیت در آنجا هفت روز عزاداری نمودند و هر روز گروه زیادی از زنان شام، گرد آنها جمع می‌شدند و عزاداری می‌کردند. و این البته در تداوم حدود چهل سال کار تبلیغی مداوم علیه خاندان امامت و ولایت بود که در شام انجام می‌شد. حضرت که این سخنان را شنید فریاد برآورد: ویلک ایها الخاطب اشتریت مرضاة المخلوق بسخط الخالق فبتوا مقعدک من النار.
وای به تو ای سخنران!! رضایت مخلوق را به قیمت سخط و ناراحتی خالق خریداری نمودی (و برای خشنودی یک مخلوق، خدا را بر خود خشمناک ساختی) پس جایگاهت آتش دوزخ خواهد بود!! و این حضاری که در مجلس نشسته‌اند (نیز از آن بهره‌مند شده) به اجر و ثوابی نائل گردند. مردم و اطرافیان او به او گفتند: یا امیرالمؤمنین بگذار تا بر منبر بالا رود شاید چیزی از او بشنویم. به او گفتند: این جوان بیمار و شکست خورده چگونه چنین قدرتی خواهد داشت؟ حضرت بر بالای منبر ابتدا حمد و ثنای الهی را بجا آورد و بعد خطبه‌ای خواند که همه مردم گریستند تا بیقرار شدند و بشدت عواطف آنها تحت تاثیر قرار گرفت. فرمود: ای مردم! خداوند به ما شش خصلت عطا فرموده و ما را به هفت ویژگی بر دیگران فضیلت بخشیده است. ۱۷.۶.
۱ - محتوای خطبه محتوای خطبه حضرت دارای چند بخش است. ۱۷.۶.۱.
۱ - معرفی خویش ای مردم! من فرزند مکه و منایم، من فرزند زمزم و صفایم، من فرزند کسی هستم که حجرالاسود را با ردای خود حمل کرد و در جای خود نصب فرمود، من فرزند بهترین کسانی هستم که لباس احرام پوشید، من پسر بهترین انسانی هستم که کفش به پا کرد و برای طواف به دور خانه خدا پا برهنه شد. من فرزند بهترین طواف‌کنندگان و سعی بجا آوردگانم. من فرزند بهترین حج‌کنندگان و تلبیه‌گویان هستم. من پسر آن کسی هستم که بر براق سوار شده و در هوا حرکت نمود.
من فرزند کسی هستم که در یک شب از مسجدالحرام به مسجدالاقصی برده شد. من پسر کسی هستم که جبرئیل او را به سدرة المنتهی برد. من فرزند کسی هستم که به مقام قرب ربوبی نائل آمد. و آنقدر به خدا نزدیک و نزدیکتر شد تا آنکه فاصله او به‌اندازه دو (انتهای) کمان یا نزدیکتر بود. من فرزند علی مرتضی هستم. او دو بار هجرت کرد و دو بار بیعت نمود. او در جنگ بدر و حنین نبرد نمود و به‌اندازه یک چشم به‌هم‌زدن به خدا کفر نورزید. من پسر کسی هستم که جبرئیل او را تایید و میکائیل او را یاری کرد.
من فرزند آنم که از حرم مسلمین حمایت کرد و با مارقین و ناکثین و قاسطین جنگید و بر ضد دشمنان ناصب و عنود خود مجاهده نمود. او در بین قریش با افتخارترین انسانی است که قدم به این زمین نهاد و اول شخصیتی است که دعوت ایمان را اجابت نمود و به فراخوانی خدا و پیامبرش لبیک گفت. آری او اولین سبقت‌گیرندگان به همه خوبی‌ها بود و کوبنده متجاوزین و نابودکننده مشرکین و تیری از تیرهای الهی به سر منافقین و زبان حکمت عباد الهی که پرستش خداوند می‌کنند و نصرت‌گر دین خداوند و ولی امر الهی و بوستان حکمت خداوندی و حامل علم خدا و مخزن علم اوست.
اوست که جوانمرد است و بخشنده، زیبا و نیکو چهره و هوشمند و پاک، از سرزمین حجاز است و مرضی خدا، پیشگام است و پیشوای بلند همت، صابر و بسیار روزه‌گیرنده، مهذب و بسیار عبادت‌کننده، قطع‌کننده پشت‌ها و نسل‌های مشرکین، پراکنده‌کننده حزب‌های کفر، از همگان پر جرات‌تر و قوی‌دلتر و دارای اراده‌ای محکم و عزمی استوار و راسخ و از همه باصلابت‌تر و خلل ناپذیرتر، اوست که شیر دلاور است همان کس که در جنگ‌ها به هنگام برهم خوردن نیزه‌ها و نزدیک شدن پیشتازان جنگ، کافران را بمانند خردکردن سنگ آسیا، خرد می‌کرد و می‌کوبید و مانند طوفان کوبنده که خار و خاشاک را درهم می‌ریزد، دشمنان را درهم می‌ریخت.
من پسر تشنه کامی هستم که با لب تشنه به شهادت رسید. من پسر کسی هستم که پیکرش در زمین کربلا افتاده است، من پسر کسی هستم که عمامه و عبایش ربوده شد.) پس پیوسته می‌فرمود: من من و به این حدیث بلند افتخار و حماسه ادامه می‌داد تا شیون مردم به گریه بلند شد. آری مردم زار زار گریستند و صدای گریه و ناله، همه مجلس را فراگرفت. آیا جد من است یا جد تو؟ اگر ادعا کنی که جد توست، دروغ گفته‌ای و کافر شده‌ای و اگر جد من است پس چرا خاندان او را کشتی و آنان را از دم تیغ گذراندی؟ این تاثیر را از خلال روایت مربوط به این خطبه هم می‌توان به دست آورد، آنجا که راوی نقل می‌کند: ضج الناس بالبکاء و النحیب. مردم با گریه و شیون ضجه می‌زدند و ناله می‌کردند. و در روایت دیگر آمده: فعلت الاصوات بالبکاء. صداها به گریه بلند شد.
۳- زن‌های شامی از بالای بام‌ها، آب و آتش به سر ما می‌ریختند، آتش به عمامه‌ام افتاد و چون دستهایم را به گردنم بسته بودند، نتوانستم آن را خاموش کنم.
۴- از طلوع آفتاب تا نزدیک غروب در کوچه و بازار، با ساز و آواز ما را در برابر تماشای مردم گردش دادند و می‌گفتند: ای مردم بکشید اینها را که در اسلام هیچ احترامی ندارند. امروز شما انتقام آنها را از اینها بگیرید. پس ای نعمان هیچ‌کس از آنها نماند مگر اینکه هرچه خواست از خاک و سنگ و چوب به سوی ما افکند.
۶- ما را به بازار برده‌فروشان بردند و خواستند ما را به جای غلام و کنیز بفروشند، ولی خداوند این امر را برای آنها مقدر نساخت.
۷- ما را در مکانی جای دادند که سقف نداشت و روزها از گرما و شب‌ها از سرما آرامش نداشتیم و از تشنگی و گرسنگی و خوف کشته‌شدن همواره در وحشت و اضطراب به سر می‌بردیم. دوم اینکه آنچه از ما غارت شده به ما برگردان. سوم اینکه اگر تصمیم به قتل من داری، کسی را با این زنان همراه ساز که آنها را به حرم جدشان برگرداند. اما کشتن تو پس از تو درگذشتم و زنان را جز تو کسی به مدینه برنمی‌گرداند، و اما آنچه از شما گرفته شده و غارت گردیده پس به عوض آن چندین برابر قیمتش را به شما خواهم داد.
من که چیزهای غارت شده‌مان را طلب کردم بدین علت بود که در میان آن پارچه دست بافت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) و روسری و گردن بند و پیراهن حضرت بوده است. و گفت: خدا لعنت کند ابن‌مرجانه را. اگر من با پدرت ملاقات کرده بودم هر خواسته‌ای که داشت، می‌پذیرفتم! و کشته شدن را به هر نحوی که بود، گرچه بعضی از فرزندانم کشته می‌شدند، از او دور می‌کردم! ولی همان‌طور که دیدی کشته شدن او قضاء الهی بود چون به وطن رفتی و در آنجا استقرار یافتی، پیوسته با من مکاتبه کن و حاجات خود را برای من عنوان کن.
و سی سوار نیز در خدمت ایشان مامور ساخت. در خلال راه به عراق رسیدند. آنها به مسئول و راهنمای همراه خود گفتند ما را از راه کربلا ببر، چرا که می‌خواهیم قبرهای مطهر عزیزان خود را زیارت کنیم. او پذیرفت و آنها به طرف کربلا روانه شدند تا به آنجا رسیدند. روشن است که آنها چگونه گریستند و چه‌سان ناله و زاری کردند. آری چه نوحه‌ها که نخواندند و چه ناله‌های جانسوز که سر ندادند و چه لطمه‌ها که به سر و روی خود نزدند. عزاداری‌ها و ماتم‌هایی را اقامه کردند که جگرها را می‌سوزاند.
پر واضح است اگر به همین ترتیب این عزیزان در آنجا باقی می‌ماندند، موجبات هلاکت خود را فراهم نموده در عزای عزیزان از دست رفته، جان خود را تقدیم می‌کردند. آنها نیز با کمال اشتیاقی که برای ماندن بر سر قبور عزیزان خود داشتند، امتثال نموده و با دلی آکنده از حزن و سوز، آماده رفتن شدند و با آن سرزمین و قبور و صاحبان آن، وداع نمودند. چه وداع جانسوزی که شاید نظیر آن در تاریخ ثبت نشده باشد. آنها با گریه و حزن و سینه‌زنی همدیگر را ملاقات نمودند و عزاداری‌های جگرسوز اقامه داشتند و زنانی هم که در آن نواحی می‌زیستند گرد آنها جمع گردیدند و بدین منوال چند روزی را آنجا ماندند.
(که ب. ت. ب. محاسبه مدت مدیدی که از حرکت اسرا از کوفه تا رسیدن به شام و اقامت در آنجا و سپس برگشت به کربلا صرف گردید، بعید می‌نماید) و یا این ملاقات در زیارت‌های بعدی جناب جابر از کربلا اتفاق افتاده است؟ و یا احتمال دیگری مطرح است؟ خداوند متعال آگاه‌تر است.(برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به کتاب قصه کربلا . )
منبع: ج۱، ص۹۹ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۰، به نقل از ارشاد · تاریخ طبری، ج۶، ص۲۵۴ · منتهی الآمال، ج۱، ص۳۰۳ · سوگنامه آل محمد، ص۴۵۹، به نقل از عنوان الکلام · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۵۵، به نقل از امالی شیخ صدوق · شوری/سوره۴۲، آیه۳۳ · انفال/سوره۸، آیه۴۱ · احزاب/سوره۳۳، آیه۳۳ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۲۹ · مقتل الحسین، ص۳۴۸ · منتهی الآمال، ج۱، ص۳۰۹ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۱، به نقل از لهوف · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۱ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۲، به نقل از ابن‌نما و لهوف · شوری/سوره۴۲، آیه۳۰ · حدید/سوره۵۷، آیه۲۲ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۶۸، به نقل از تفسیر علی بن ابراهیم · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۵، به نقل از ارشاد · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۵ - ۱۳۶، به نقل از مناقب · منتهی الآمال، ج۱، ص۳۰۹ - ۳۱۸ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۷۵ -۱۷۶ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۷۶، به نقل از عیون اخبار الرضا · بحارالانوار، ج۴۵، ص۲۰۰، به نقل از دعوات راوندی · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۵، به نقل از لهوف · اثبات الوصیة، ج۱، ص۱۷۱ · انوار النعمانیه، ص۲۵۳ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۷۷، به نقل از بصائر الدرجات · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۰، به نقل از امالی شیخ صدوق · انوار النعمانیه، ج۳، ص۲۵۳ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۲ · ر.
ک: فرهاد میرزا معتمدالدوله، قمقام زخار، ص۵۷۱ · منتهی الآمال، ج۴۵، ص۳۱۳ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۳، به نقل از مناقب · فرهاد میرزا معتمدالدوله، قمقام زخار، ص۵۷۹ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۹، به نقل از لهوف · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۶۲، به نقل از احتجاج · مقتل ابی‌مخنف، ترجمه، ص۱۹۸ - ۲۰۰ · مقتل ابی‌مخنف، ترجمه، ص۲۰۰ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۵ - ۱۴۶، به نقل از مناقب · سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص۱۴۶ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۳۹ · سوگنامه آل محمد، ص۴۵۹ - ۴۶۱، به نقل از تذکرة الشهداء · معالی السبطین، ج۲، ص۱۹۰ - ۱۹۱ · تاریخ طبری، ج۴، ص۳۵۳ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۶ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۹۶ - ۱۹۷ · بحارالانوار، ج۴۵، ص۱۴۵ - ۱۴۶ · قصه کربلا، ص۵۲۴ الی ۵۳۱ · ج۱، ص۱۱۴ · قصه کربلا، ص۵۲۷ - ۵۳۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.