دکترین
امام سجاد علیه‌السلام: نکته
برای آشنایی اجمالی با این اقیانوس مواج معارف اسلامی باید موضوعات زیر را مورد بررسی قرار داد. گفتم: از حج مراجعت می‌کنم. گفتم: آری! گفت: آیا از او درباره من سخنی شنیدی؟ گفتم: آری! گفت: چگونه مرا یاد می‌کرد؟ به من خبر ده! گفتم: فدایت شوم! آنچه را که از او شنیده‌ای بیاور!! من گفتم: از او شنیدم که می‌فرمود: هر آینه تو نیز کشته می‌شوی و به دار آویخته می‌شوی، همان‌طور که پدرت کشته شد و به دار آویخته گشت.!! آنچه را خداوند بخواهد از میان می‌برد، و آنچه را که خداوند بخواهد برقرار می‌کند و علم ام الکتاب که تغییر ناپذیر است در نزد اوست.» ای متوکل!! بدرستی که خداوند عزوجل این امر ولایت را به ما تائید نمود، و از برای ما هم علم را قرار داد و هم شمشیر را، و هر دو تای آنها را برای ما جمع کرد. و پسرعموهای ما فقط به علم اختصاص یافتند. من گفتم: فدایت گردم! آیا ایشان داناترند و یا شما داناتر هستید؟! گفتم: آری! گفت: آنها را به من نشان بده! آیا از من اجازه می‌خواهی در مورد چیزی که از شما و از جانب شما به ما رسیده است؟!! من محبت شما و اطاعت از شما را دین خود برای خود قرار داده‌ام! و حقا امیدمندم که همین ولاء و طاعت، مرا در زندگانی‌ام و در مردنم سعادتمند گرداند!! پس صحیفه‌ای را که من به او داده بودم انداخت به سوی غلامی که با وی بود و گفت: این دعا را با خط روشن و آشکار و زیبایی بنویس! و به من عرضه بدار! امید است من آن را از بر کنم. و لیکن من تحقیقا می‌دانم که: گفتار او حق است که از پدرانش اخذ کرده است و تحقیقا صحت آن به وقوع خواهد پیوست. بنابراین نگران آن شدم که مثل چنین علمی به چنگ بنی‌امیه افتد و آنان آن را کتمان کنند، و در خزانه‌هایشان برای خود ذخیره نمایند. و سوگند به خداوند‌ای متوکل! پس از آن گفت به پسرش، برخیز‌ای اسماعیل و بیاور آن دعایی را که من تو را به حفظ و صیانتش امر کردم!! حضرت در این کار به من اذن داد و گفت: تو را برای این امر مهم شایسته یافتم! یازده باب آن از دست من به در رفت و از آنها شصت و اندی باب را نگه داشتم. - تا آخر سلسله روایت. ۳. .
د- پارسایی در دنیا .
ه- اشتیاق به آنچه در نزد خداست.
و- تحصیل روزی پاک و حلال.
ز- پرداختن حقوق مالی که در اسلام واجب شده از قبیل زکات ، خمس و دیگر چیزها. طبیعی است که هرکس از مؤمنان دارای این صفات باشد، او از اولیای خداست، کسانی که خداوند در مال ایشان برکت داده و در سرای آخرت بهشت برین را برای آنان مهیا ساخته است، که در هر جای آن که بخواهند منزل گزینند. برای شناخت ارزش این رساله باید اولا به زمان نگارش آن که عهد حاکمیت دوباره جاهلیت بر بلاد اسلامی به همراه سلطه‌جور حاکمان زورمدار و معاند اموی است، توجه نمود که چگونه در چنین عصری حضرت به بیان یک نظام‌نامه حقوقی و اخلاقی مترقی و جامع می‌پردازند که به تحقیق فراتر از هر عصری و مصری، بر بلندای زمان و تاریخ ایستاده و تا ابدیت، قرین حق و واقعیت م. ب.. ثانیا آن را با نظامنامه‌های حقوقی و اخلاقی در عصر مدنی و پیشرفت مقایسه نموده تا عظمت آن آشکار شود. در عصری که تمدن خود ساخته بشر مدتی ارائه نظام حقوقی و اخلاقی فراگیر حتی برای حیوانات م. ب. و با شعارهای تو خالی، چشم و گوش بسیاری از کسانی که از آب گوارای فرهنگ اسلامی بی‌بهره مانده و به سراب فرهنگ مادی غرب و شرق دلخوش نموده‌اند را پر کرده و با کمال تاسف آنها را نسبت به فرهنگ اصیل و غنی و انسان‌ساز اسلام کم توجه و غافل ساخته‌اند. برای بحث پیرامون این رساله گرانقدر باید قبل از هر چیز راجع به واژه حق و معانی و اصطلاحات و کاربردهای آن توضیح مختصری ارائه داد، آنگاه به مصادر آن و فهرستی از حقوق مورد بحث در آن اشاره نموده و سپس با دسته‌بندی آنها متن رساله را مورد دقت و بررسی قرار داد. بنابراین این مجموعه در کتب معتبره آمده و علمای بزرگ شیعه به آن اعتماد فرموده‌اند.
۲- حق انسان بر خود. (این عنوان می‌تواند سرفصلی برای تعدادی از حقوق بعدی باشد. از این‌رو می‌توان به جای آن حقوق اعضای بدن گذاشت.
۴- حق گوش.
۵- حق چشم .
۶- حق دست .
۷- حق پا .
۸- حق شکم .
۹- حق عورت (اندام جنسی).
۱۰- حق نماز .
۱۱- حق حج .
۱۲- حق روزه .
۱۳- حق صدقه .
۱۴- حق قربانی .
۱۵- حقوق رهبری و سایر مدیران.
۱۶- حق معلم .
۱۸- حقوق رعیت (مردمی که تحت سرپرستی نظام سیاسی می‌باشند).
۱۹- حق متعلمان و دانشجویان.
۲۰- حق زن و مرد در نظام خانواده.
۲۱- حق مملوک.
۲۲- حق مادر .
۲۳- حق پدر .
۲۴- حق فرزند .
۲۵- حق برادر .
۲۷- حق بنده آزاد شده بر مولی.
۲۸- حق نیکوکار بر انسان.
۲۹- حق اذان‌گو (منادی نماز).
۳۱- حق هم‌نشین.
۳۲- حق همسایه .
۳۳- حق همراه و همسفر.
۳۴- حق شریک .
۳۵- حق دارایی و امکانات مادی.
۳۶- حق طلبکار.
۳۷- حق مباشر (شخصی که با انسان مانوس است و رفت و آمد دارد).
۳۸- حق شاکی بر انسان.
۳۹- حق کسی که مورد شکایت واقع شده (متشاکی).
۴۰- حق مشورت‌خواه.
۴۱- حق مشاور .
۴۲- حق کسی که طالب نصیحت است.
۴۳- حق بزرگسال.
۴۵- حق خردسال.
۴۶- حق نیازمند و سائل .
۴۷- حق شخصی که برای رفع نیاز به او مراجعه شده است.
۴۸- حق کسی که خداوند به وسیله او انسان را شاد می‌کند.
۴۹- حق بدی‌کننده و جفاکار.
۵۰- حق همکیشان.
۵۱- حق اهل ذمه (کافرانی که در پناه حکومت اسلامی‌اند) خاتمه: استمداد از خداوند در ایفای حقوق. اما اگر حق حج را چنانکه در بعضی از مصادر نیامده، در فهرست ملحوظ نکنیم حق نفس می‌تواند حق مستقلی ملاحظه شود.
منبع: الامام زین‌العابدین، ص۷۴ · رعد/سوره۱۳، آیه۳۹ · ص۱۲، مقدمه · امام شناسی، ج۱۵، ص۷۹ · الذریعه، ج۱۵، ص۱۸ · امام شناسی، ج۱۵، ص۳۰، به نقل از شرح صحیفه سجادیه محمدعلی مدرس چهاردهی · امام شناسی، ج۱۵، ص۴۷، به نقل از تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام · ص۶ - ۱۶، مقدمه محمد مشکوه، طبع دارالکتب الاسلامیه · امام شناسی، ج۱۵، ص۵۳ · بحار الانوار، ج۹۴، ص۱۴۲ · مفاتیح الجنان، ج۱، ص۱۷۸ · یونس/سوره۱۰، آیه۶۲ · جهاد الامام السجاد زین‌العابدین علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (علیهم‌السّلام) ملحق (۱)، ص۲۵۵ - ۲۶۹
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.