امکان رجوع طرف قرارداد به اصیل افشا نشده در حقوق ایران و فقه امامیه

امکان رجوع طرف قرارداد به اصیل افشا نشده در حقوق ایران و فقه امامیه نویسندگان: خورشیدی, سعید، عبدی پور فرد, ابراهیم نشریه: مجله علمی، 2026/10/14 چکیده: نظریه «اصیل افشانشده» از مباحث مهم حقوق نمایندگی در نظام کامن‌لا است که به ثالث اجازه می‌دهد، با وجود عدم افشای رابطه نمایندگی هنگام انعقاد قرارداد، علیه اصیل اقامه دعوا کند. با وجود عدم شناسایی صریح این نهاد در حقوق ایران، برخی نهادهای فقهی و حقوقی مانند وکالت، خرید در ذمه، معامله فضولی و اجازه، ظرفیت بررسی امکان پذیرش آن را فراهم می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع فقه امامیه، قوانین ایران و مطالعات تطبیقی، امکان شناسایی مسئولیت قراردادی اصیل افشانشده را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیدگاه غالب در فقه امامیه، آثار عقد را به مباشر منتسب می‌داند و رابطه قراردادی را میان او و ثالث برقرار می‌شمارد. با این حال، برخی دیدگاه‌های فقهی، به‌ویژه در مباحث وکالت و خرید در ذمه، امکان تفکیک میان طرف ظاهری قرارداد و ذی‌نفع واقعی آن را فراهم می‌سازد. در نتیجه، هرچند پذیرش کامل نظریه اصیل افشانشده در حقوق ایران با مبانی سنتی فقه امامیه سازگار نیست، اما با اتکا به برخی ظرفیت‌های فقهی، حمایت از ثالث با حسن‌نیت و اقتضائات امنیت معاملاتی، می‌توان پذیرش محدود و تعدیل‌شده آن را قابل دفاع دانست.