دکترین
انتقادی بر رویه حقوقی 'اجرت‌المثل' در پرونده‌های نیلینگ
انتقادی بر رویه حقوقی 'اجرت‌المثل' در پرونده‌های نیلینگ
بختیار سید نظامی کارشناس رسمی دادگستری و دانش آموخته حقوق
در سال‌های اخیر، رویه‌ای در برخی پرونده‌های حقوقی مربوط به ساخت‌وسازهای مجاور رواج یافته است که در آن، وکلا برای جبران خسارت ناشی از نیلینگ و تصرف در زیر ملک همسایه، به جای «غرامت»، «اجرت‌المثل» را مطالبه می‌کنند. این رویکرد، در ظاهر منطقی به نظر می‌رسد، اما از نظر فنی و حقوقی، دارای ابهامات و ایراداتی اساسی است که می‌تواند کل پرونده را با خطر مواجه سازد. این مطلب به نقد این رویه و ارائه راهکار حقوقی دقیق‌تر می‌پردازد.
۱. اشکال در تطبیق مفهوم حقوقی
مفهوم حقوقی «اجرت‌المثل»، برای جبران «منفعت برده‌شده» از مال دیگری است. این قاعده در مواردی کاربرد دارد که شخصی بدون قرارداد از مال دیگری منتفع شده باشد (مانند استفاده غیرمجاز از زمین کشاورزی).
اما در مورد نیلینگ، دو ایراد اساسی وجود دارد:
عدم وجود منفعت متعارف: نیلینگ، استفاده‌ای تجاری یا متعارف از ملک مجاور (مانند اجاره پارکینگ یا انبار) نیست. در واقع، نیلینگ یک اقدام فنی برای پایدارسازی ساختگاه ملک مجاور است، نه یک بهره‌برداری اقتصادی از ملک همسایه.
عدم تناسب با ماهیت ضرر: ضرری که نیلینگ وارد می‌کند، از جنس «منفعت» نیست، بلکه از جنس «نقص» یا «عیب» است. وجود میله‌های فولادی در زیر ملک، یک نقص دائمی برای آن ایجاد می‌کند که ارزش آن را کاهش می‌دهد. این نقص، ماهیتی کاملاً متفاوت از منفعت دارد.
۲. راهکار حقوقی صحیح: «ارش» به جای «اجرت‌المثل»
به جای اصرار بر یک مفهوم نامربوط، باید از یک ابزار حقوقی دقیق‌تر استفاده کرد. «ارش» در حقوق مدنی، به معنای جبران خسارت ناشی از یک «عیب» است که موجب کاهش ارزش مال می‌شود. این مفهوم به خوبی با ماهیت آسیب‌دیدگی ناشی از نیلینگ همخوانی دارد:
تطابق با واقعیت: نیلینگ یک «عیب پنهان» در ملک محسوب می‌شود که اگرچه با چشم قابل مشاهده نیست، اما بر ارزش آن تأثیر منفی می‌گذارد.
رویکرد فنی دقیق: محاسبه «ارش» بر اساس تفاوت قیمت ملک در حالت «سالم» و حالت «معیوب»، به کارشناس اجازه می‌دهد تا با یک روش استاندارد و منطقی، خسارت را به صورت دقیق و قابل دفاع برآورد کند.
۳. عواقب رویه غلط و تأثیر آن بر عدالت
پافشاری بر مطالبه «اجرت‌المثل» برای نیلینگ می‌تواند عواقب زیان‌باری داشته باشد:
ایجاد ابهام قضایی: این رویه نادرست، قاضی را در موقعیت دشواری قرار می‌دهد و موجب سردرگمی او می‌شود، زیرا مبنای حقوقی خواسته با واقعیت فنی پرونده تطابق ندارد.
مواجهه با خطر رد شدن دادخواست: یک وکیل مدافع آگاه می‌تواند با استناد به ماهیت حقوقی «اجرت‌المثل» و عدم تطابق آن با پرونده، درخواست رد دادخواست خواهان را مطرح کند.
ترویج یک رویه غلط: ادامه این رویه باعث می‌شود که یک خطای حقوقی به یک «عرف قضایی» تبدیل شود و مبنای آراء آینده قرار گیرد.
▪نتیجه‌گیری
ضروری است کارشناسان و حقوق‌دانان با دقت بیشتری به ماهیت پرونده‌های نیلینگ بپردازند. به جای تلاش برای جا دادن یک مفهوم نامربوط در یک پرونده، باید با جسارت و دقت، از ابزارهای حقوقی صحیح استفاده کرد. مطالبه «ارش» به جای «اجرت‌المثل»، نه تنها از نظر حقوقی دقیق‌تر است، بلکه به عدالت و شفافیت در فرآیندهای قضایی نیز کمک می‌کند.
#اجرت_المثل
#نیلینگ
Add a comment
3
2
2
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.