انتقال موافقتنامه داوری در پرتو رویه قضایی

انتقال موافقتنامه داوری در پرتو رویه قضایی نویسندگان: بابک شید منبع: پژوهشنامه حقوق کسب و کار و سرمایه گذاری سال اول بهار و تابستان 1404 شماره 1 چکیده موافقت نامه ی داوری به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای حل وفصل اختلافات، همواره در کانون توجه حقوق دانان و فعالان اقتصادی قرار دارد. پرسش اساسی این است که در صورت انتقال قرارداد اصلی یا انتقال حق و دعوی، آیا موافقت نامه ی داوری نیز به طور خودکار یا ارادی به منتقل الیه منتقل می شود یا خیر. اهمیت این پرسش از آن جهت است که از یک سو اصل استقلال موافقت نامه ی داوری اقتضا می کند آن را قراردادی مستقل با ماهیت ویژه بدانیم و از سوی دیگر، کارکرد واقعی و اتکای آن بر قرارداد پایه نشان می دهد که نمی توان اثر آن را کاملاً جدا از قرارداد اصلی تصور کرد. این مقاله با روش تحلیلی - توصیفی و با بهره گیری از منابع قانونی و رویه ی قضایی، به بررسی انواع انتقال موافقت نامه ی داوری شامل انتقال تبعی، انتقال مستقل و انتقال غیرمستقیم پرداخته است. بر اساس یافته های پژوهش به نظر می رسد؛ حقوق ایران گاه گرایش آشکاری به پذیرش اصل «انتقال تبعی» دارد، بدین معنا که در برخی موارد با انتقال قرارداد اصلی، شرط داوری مندرج در آن نیز منتقل می شود؛ در حالی که انتقال موافقت نامه ی داوری در قالب قرارداد داوری و بدون قرارداد پایه محل اشکال بوده و نیازمند رضایت یا تصریح در قرارداد انتقال است. هم چنین در مواردی که قرارداد جنبه ی شخصی داشته یا موضوع آن به اموال عمومی مرتبط باشد، انتقال موافقت نامه ی داوری نیازمند قیود و مجوزهای ویژه است. نتیجه آن که پذیرش یا عدم پذیرش قابلیت انتقال پذیری موافقت نامه ی داوری در حقوق ایران، نه تنها بر اساس قواعد عمومی قراردادها بلکه ب. ت. ب. ملاحظات خاص مربوط به ماهیت داوری و سیاست های حقوقی کشور تعیین می شود. Transfer of an Arbitration Award in a Judicial Proceeding The arbitration agreement, as one of the most significant mechanisms for dispute resolution, has always attracted the attention of legal scholars and business practitioners. A central question is whether, in the event of the transfer of the main contract or the assignment of rights and claims, the arbitration agreement is automatically or voluntarily transferred to the assignee. The importance of this question lies in the fact that, on the one hand, the principle of the independence of the arbitration agreement suggests treating it as a distinct contract with a special legal nature, while on the other hand, its functional dependence on the main contract shows that it cannot be entirely separated from the underlying contractual relationship. This article, employing a descriptive–analytical method and drawing upon statutory provisions (Civil Code, Code of Civil Procedure, and general principles of contract law) as well as important judicial precedents (including rulings of the Supreme Court and the Administrative Court of Justice), examines three types of transfer: accessory transfer, independent transfer, and indirect transfer of arbitration agreements. The findings indicate that Iranian law strongly favors the principle of “accessory transfer, meaning that when the main contract is assigned, the arbitration clause contained therein is likewise transferred. However, the independent transfer of an arbitration agreement without the main contract remains problematic and generally requires explicit stipulation or consent in the assignment agreement. Moreover, in contracts with a personal nature or involving public property, the transfer of arbitration agreements is subject to special restrictions or governmental authorization. It is therefore concluded that the recognition or rejection of the transferability of arbitration agreements in Iranian law depends not only on general rules of contract law but also on the specific nature of arbitration and broader legal policy considerations. To resolve existing ambiguities, this study recommends express contractual drafting and the establishment of consistent judicial practice by competent authorities, thereby ensuring legal certainty for the parties and enhancing the effectiveness of arbitration as a dispute resolution mechanism.