اول - تعریف دعوا در حقوق آیینی ایران — این تعریف از آن جهت ارایه شد

دکتر … قضاوت شده در دعوای مدنی، صص ۱۱۷ و ۱۱۸، ش ۷۳. دکتر … صص ۱۱۸ و ۱۱۹، ش ۷۴. به ضرر غیر میکند و آن غیر را مدعی علیه و خوانده گویند. ۲- اخبار حق به نفع خود یعنی مدعی یا اخبار کننده همواره به نفع خود اخبار به حق می کند. ۴ مطالبه حق توسط مدعی ی. ق. م. قانونی او از خوانده یا مدعی علیه بطور مستقیم یا بنحو غیر مستقیم یعنی مطالبه از طریق دادگاه نهایت آنکه منازعه موقعی ظاهر می شود که مدعی مدعی علیه در مورد حقی که مدعی مطالبه میکند اختلاف نظر پیدا کنند. ۵ حق مورد اخبار مدعی، جنبه خصوصی دارد - زیرا مسائل مورد دعوی برخلاف امور حسبی، مربوط به روابط خصوصی افراد هستند به عکس امور حسبی که از قلمرو حقوق خصوصی خارج هستند ماده ۹۶ ق.ا. ح). ذات و ماهیت دعوا به اعتقاد حقوقدان دیگری عبارت است از اخبار به حقی به نفع خود و به زیان دیگری که نتیجه آن عملی است که با آن شخص اثبات حقی را علیه غیر نزد مقام صالح قصد میکند. به نظر نگارنده خواسته و موضوع دعوا آن حقی است که در تصرف و اختیار خوانده قرار دارد و خوانده ادعای خواهان را در تعلق آن حق به خود انکار نموده و از پذیرش دعوای خواهان یا تسلیم مورد خواسته به خواهان خودداری و امتناع می نماید. اگر بخواهیم تعریف اجمالی از دعوا ارائه کنیم با لحاظ تعاریف و عناصر فوق باید این گونه بگوئیم که دعوا آن حق قانونی مورد ادعای خواهان است که حسب ادعا در تصرف و اختیار خوانده مستنکف قرار دارد و با تظلم و دادخواهی از مراجع قانونی و قضایی صلاحیتدار به طرفیت خوانده اقامه و حسب مورد اعلام و اجرای آن حق خواسته میشود. این تعریف از آن جهت ارایه شد تا دریابیم بسیاری از حقوق مورد ادعای خواهان جنبه مادی و ملموس ندارد تا بتوان با تصور استیلای خوانده بر آن شی و یا مال، مطالبه و خلع ید او را خواست. بسیاری از حقوق قانونی و قابل مطالبه جنبه مادی ندارد و بنابراین به مفهوم متعارف تحت تصرف و استیلای مادی اشخاص در نمی آید. در این مورد باید این حقوق را تحت اختیار اشخاص دانست و مادام که به طرفیت آنان اقامه ۱ دکتر محمد جعفر جعفری لنگرودی دانشنامه حقوقی جلد سوم صص ۴۹۷ الی ۵۰۰، ش ۱ الی ۷. دکتر عباس کریمی، آیین دادرسی مدنی انتشارات مجد چاپ اول، ۱۳۸۶، تهران، ص ۲۴، ش ۴. فریدون نهرینی مقاله تصمیم دادگاه بر رفع اثر از دستور موقت یادنامه شادروان دکتر مهدی شهیدی ضمیمه مجله تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، پائیز - زمستان ۱۳۸۴، ص ۳۱۵. دعوا نشود و حقوق ادعایی به نحو قانونی و قضایی از آنان مطالبه نگردد، نمی توان آن حق را استیفاء و از اختیار آنان خارج نمود.