ایمان دینی: مسئله فلسفه و ایمان

نکته با اهمیتی که ممکن است پذیرش آن برای آشنایان با فلسفه و حکمت اسلامی‌ اندکی سنگین باشد، ‌فراتر بودن ایمان از علم و اختیاری بودن آن است. برای اینکه این مسئله روشن گردد توجه به شواهد زیر راه‌گشاست: ۴. ۱ - امر به ایمان و نهی از کفر اگر ایمان خارج از حوزه اختیار انسان بود، درخواست آن از سوی خداوند با حکمت او تنافی داشت. در آیات زیادی از قرآن کریم امر به ایمان و نهی از کفر به چشم می‌خورد. ۴. ۲ - جرم دانستن کفر نکوهش کفار و وعده عذاب به آنها این نکوهش تنها در صورت اختیاری بودن ایمان و کفر معنا پیدا می‌کند. ۴. ۳ - نفی اکراه نفی اکراه در دین دلالت بر اختیاری بودن ایمان دارد.. ۴. ۴ - عبرت‌گیری از کفار آیاتی که به عبرت‌گرفتن از سرنوشت کفار و ایمان آوردن فرا می‌خوانند به طور ضمنی به اختیاری بودن ایمان اشاره دارند. . ۴. ۵ - ایمان از روی ترس آیاتی وجود دارد که می‌گوید ایمان از سر ترس و اجبار بی‌فایده است و این نشان می‌دهد که ایمان باید آزادانه و بدون اجبار و فشار باشد تا ارزش پیدا کند.. ۴. ۶ - اختیاری بودن ایمان در آیاتی از قرآن تصریح شده است که پس از آمدن تذکرات انبیاء مردم آزادند که اگر خواستند راه خدا را برگزینند و این چیزی جز ارادی بودن ایمان نیست.. در همه موارد باید توجه داشت که علم امری اختیاری نیست، هر چند مقدمات آن اختیاری است. اما آنچه در این شواهد آمده است چیزی فراتر از علم و پس از آن است و آن تصمیم ویژه‌ای است برای اینکه انسان تسلیم اراده خداوند بشود و ربوبیت او را تصدیق کند. همچنین باید توجه داشت که ابلیس و دیگر شیاطین جنی ، خدا را می‌شناسند و به او علم دارند، اما با طغیان خود کافر شدند و ایمان خود را از دست دادند. معنای کفر ابلیس ، این نیست که او شناخت خدا را از دست داده است. «در نقد ایمان‌گرایی افراطی توضیحات بیشتری درباره ایمان خواهد آمد.» منبع: بقره/سوره۲، آیه۴۱ · بقره/سوره۲، آیه۸۶ · بقره/سوره۲، آیه۲۵۶ · ذاریات/سوره۵۱، آیه۳۵ – ۳۷ · مؤمن/سوره۴۰، آیه۸۵ · مزمل/سوره۷۳، آیه۱۹