بر آتش بباید یکی را گذشت

⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. چنین است سوگند چرخ بلند که بر بیگناهان نیاید گزند و شاه نیز که از بدگمانی و بیم از رسوایی رنج می برد، برای رهایی از بد دلی با خود گفت: مگر کاتش تیز پیدا کند گنه کار را زود ... کند سیاوش نیز که بر بیگناهی خود و عدل جهاندار ایمان داشت به پدر شرمگین دلداری داد که به نیروی یزدان نیکی ده از این کوه آتش نیابم طپش این داستان تنها نشان نمی دهد که سوگند مذهبی چه نقشی در اثبات داشته است؛ بسیاری از شرایط و آثار سوگند در حقوق کنونی نیز از آن استنباط می شود از جمله این که (۱) سوگند در فرضی مطرح است که دلیلی بر صدق ادعا نباشد ماده ۲۷۱ ق.آ.د. م)، (۲) خوانده نیز دلیلی بر کذب ادعا ارائه نکند ماده ۲۷۳ ق.آ.د.م.) (۳) قاطع بودن اثر و فصل خصومت (۴) تکیه بر قضاء عادلانه خداوند، (۵) لزوم اتیان سوگند در دادگاه منتها به مرور زمان دست زدن به اقدامی خطرناک مانند پریدن در دریا و آتش از ماهیت سوگندها حذف شد و شاهد گرفتن خداوند به راستگویی و امید به انتقام گرفتن او از دروغگو و خطا کار، اوصاف به جای مانده از سوگندهای قدیمی است. امروز نه تنها صورت خارجی سوگندها ساده تر شده و از تشریفات آن کاسته شده است، در حقوق پاره ای از کشورها چهره مذهبی و ماورایی آن نیز در برابر چهره مدنی رنگ باخته است به عنوان مثال در حقوق فرانسه تا نیمه قرن بیستم عموم نویسندگان به چهره مذهبی سوگند اعتقاد داشتند و با این که در قانون مدنی ترکیب ویژه ای برای موضوع سوگند پیش بینی نشده است، روی آوردن به سوگند را نوعی پیوستن به امور ماورایی تلقی میکردند. ولی در آثار جدیدتر سخن از آثار مدنی سوگند و مخالفت مبنای آن با اصول اثبات است. به بیان دیگر، التزام و استشهادی که در برابر خداوند انجام می گرفت امروز تبدیل به التزام وجدانی و اخلاقی شده و عنصر ماورایی در آن دخالت ندارد.