بررسی تطبیقی قاعده احسان در فقه و حقوق کیفری ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
نویسندگان: سید حسین هاشمی
منبع: حقوق تطبیقی جلد 19 پاییز و زمستان 1402 شماره 2 (پیاپی 120)
چکیده
قاعده احسان در حقوق کیفری ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار است و در ماده 509 و 510 قانون مجازات اسلامی سال 92، به طور خاص مورد توجه قرار گرفته است. این قاعده از نگاه فقهی مورد پذیرش فقها قرار گرفته و مستند آن قرآن، روایت، عقل و بنای عقلاست. درخصوص قلمرو و شرایط این قاعده، اختلافاتی میان فقها و حقوق دانان وجود دارد، ازجمله این که آیا قلمرو قاعده فقط مربوط به دفع ضرر است و یا شامل جلب منفعت نیز می شود؟ درمورد شرایط قاعده احسان نیز این پرسش اساسی مطرح شده است که آیا علاوه بر قصد احسان، عمل محسنانه نیز باید در واقعِ امر نیکو باشد یا خیر. به نظر می رسد علاوه بر قصد احسان، عمل نیز باید عرفاً متناسب و معقول باشد، به گونه ای که به دور از افراط و تفریط باشد و نوعاً منجر به دفع ضرر یا جلب منفعت شود، اگرچه ممکن است تصادفاً و اتفاقاً منجر به ضرر و خسارت شود. افزون بر این، قول صحیح این است که در قاعده احسان، تبرعی بودن شرط است و رویه قضایی ایران نیز ناظر به رفتاری است که بدون اخذ اجرت باشد. در مقاله حاضر، ضمن تفسیر مواد 509 و 510 ق.م.ا. به مهم ترین جلوه های قاعده احسان در حقوق کیفری ایران، ازجمله جایگاه قاعده در خطای مجری احکام و نیز خطای پزشکی پرداخته شده است.
Comparative Study of the Rule of Ehsan (Goodness) in Iranian Criminal Law and Jurisprudence
The rule of Ehsan (goodness) has a distinguished situation in Iran criminal law and especially has been considered in article 509 and 510 of Islamic penal code enacted in 2013. This rule is accepted by jurisprudents and based on jurisprudential arguments including Quran, narration, wisdom and the rational basis.There are some difference of opinions among jurisprudents and lawyers of scope and circumstances of the rule. The main question is that whether the rule is related only to disposal of losses or includes obtaining benefits? In connection to circumstances of the rule, the main question is that whether the goodness act should be goodness in reality in addition to intention of goodness?It seems that the act should be reasonable and without any recklessness as lead to obtaining benefits normally also it may lead to harm or losses accidentally, in addition to intention of goodness. In addition, the true opinion regarding to the rule is that the goodness act should be free and voluntary and the Iranian judicial precedent accepted this idea that the act should be free.In addition, the most important aspects of the rule have been discussed in the present research such as situation of the rule in execution of verdicts and medical faults.
موارد مرتبط 10
نظریات مشورتی 1
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/4698 مورخ 1390/11/17 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 509 ق.م
نشستهای قضایی 1
-
نشست قضایی
هماستناد
وضعیت حقوقی قرارداد اجاره در اجیر نمودن شخصی برای حمل اثاثیه ظرف مدت معین
بر اساس مواد 509 و 517 قانون مدنی به آزادی طرفین در تعیین اجرت و امکان حذف آن اشاره کرده
مواد مرتبط 2
-
استناد
از این صفحه
ماده 509 — قانون مجازات اسلامی
ماده 509 و 510 قانون مجازات اسلامی سال 92
-
استناد
از این صفحه
ماده 509 — قانون مدنی
مواد 509 و 510 ق.م
دکترین 6
-
مقاله
هماستناد
مطالعه تطبیقی تعاطی (انعقاد عقد از طریق فعل) در فقه و حقوق افغانستان
قانون مدنی افغانستان نیز در ماده 509
-
مقاله
هماستناد
اجیر (حقوق): شرایط انعقاد عقد اجاره اشخاص
قانون مدنی ایران، مواد 509
-
مقاله
هماستناد
اجاره حیوانات (حقوق): تکالیف مستاجر
ماده 509 قانون مدنی
-
مقاله
هماستناد
تأثیر قاعده احسان بر مسئولیت پزشک؛ موردپژوهی تطبیقی: حقوق ایران و آمریکا (مقاله علمی وزارت علوم)
مطابق با حقوق ایران بر اساس ماده 509 ق.م
-
مقاله
هماستناد
۳-۱ ترتیب بررسی — تصمیم دادگاه بر رد درخواست به ذینفع
قانون مدنی و ماده 509
-
مقاله
هماستناد
در این زمینه اشاره به یک نمونه تازه در رویه قضایی فرانسه
قانون مدنی و ماده 509
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
