دکترین
بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی دولت در حوادث زیست محیطی؛ از نظریه تقصیر تا مسئولیت مطلق (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)
بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی دولت در حوادث زیست محیطی؛ از نظریه تقصیر تا مسئولیت مطلق (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)
نویسندگان: محبوبه مهدوی فر مریم سرمست پونه طبیب زاده
منبع: پژوهش های بنیادین در حقوق سال 3 پاییز 1404 شماره 9
چکیده
مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات زیست محیطی یکی از مباحث اساسی در پیوند میان حقوق عمومی و خصوصی است. پیچیدگی خسارات زیست محیطی، از جمله گستردگی و تدریجی بودن آن، موجب شده است که نظریه سنتی تقصیر در جبران این خسارات کارایی محدودی داشته باشد. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی مبانی مسئولیت مدنی دولت در ایران و نظام های حقوقی بین المللی، به بررسی دو رویکرد اصلی یعنی نظریه تقصیر و مسئولیت مطلق می پردازد. در حقوق ایران، هرچند قانون مسئولیت مدنی (۱۳۳۹) و قوانین خاص زیست محیطی مانند قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست (۱۳۵۳)، قانون مدیریت پسماندها (۱۳۸۳) و قانون هوای پاک (۱۳۹۶) چارچوبی برای مسئولیت دولت ترسیم کرده اند، اما مبنا همچنان بر احراز تقصیر استوار است. این امر اثبات دعوا را دشوار کرده و جبران خسارات زیست محیطی را با چالش روبه رو می سازد. در مقابل، اسناد بین المللی مانند اعلامیه ریو (۱۹۹۲) و توافق نامه پاریس (۲۰۱۵)، و نظام های حقوقی اتحادیه اروپا و ایالات متحده، به سمت پذیرش مسئولیت مطلق و اصل «آلاینده می پردازد» حرکت کرده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که برای همسویی حقوق ایران با استانداردهای جهانی و تضمین کارآمدی جبران خسارات، اصلاح ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی و پذیرش مسئولیت مطلق در فعالیت های خطرناک ضروری است. همچنین ایجاد صندوق ملی جبران خسارات زیست محیطی و تقویت اختیارات سازمان حفاظت محیط زیست می تواند راهکاری مؤثر باشد.
Comparative Perspectives on State Civil Liability for Environmental Damage: From Fault-Based to Strict Liability
State civil liability for environmental damages constitutes a crucial issue at the intersection of public and private law. The complex nature of environmental harm—its wide scope, gradual occurrence, and difficulties in establishing causation—has limited the effectiveness of the traditional fault-based approach. This article aims to provide a comparative analysis of state liability under Iranian law and international legal systems, focusing on the two dominant approaches: fault theory and strict liability. In Iranian law, despite the Civil Liability Act of 1959 and specific environmental statutes such as the Environmental Protection and Enhancement Act (1974), the Waste Management Act (2004), and the Clean Air Act (2017), liability still largely depends on proving fault. This has created practical obstacles in environmental litigation. By contrast, international frameworks such as the Rio Declaration (1992) and the Paris Agreement (2015), as well as the European Union Directive 2004/35/EC and the U.S. CERCLA regime, have embraced strict liability and the “polluter pays” principle. The findings indicate that aligning Iranian law with international standards requires reforming Article 11 of the Civil Liability Act to adopt strict liability for hazardous environmental activities. Establishing a national environmental compensation fund and enhancing the powers of the Department of Environment are further recommended measures to strengthen the effectiveness of state civil liability
موارد مرتبط 29
آرای مرتبط 25
-
رأی
هماستناد
رای تکراری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
رای شماره 2651 مورخ 1401/11/04 هیات عمومی دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی مصوب سال 1339: «
-
رأی
هماستناد
احراز رابطه سببیت در پرونده خون های آلوده و نحوه احراز طریق انتقال بیماری هپاتیت c و مطالبه خسارت مازاد بر دیه
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
خسارت هزینه درمان و خسارت معنوی ناشی از صدمات جسمی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی به صراحت ذکر شده
-
رأی
هماستناد
رای شماره 102 مورخ 1395/06/29 هیات تخصصی پژوهشی و فرهنگی دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی هم بین خطای شخصی کارمند و نقص ساختاری و تشکیلا
-
رأی
هماستناد
مطالبه هزینه درمان مازاد بر دیه
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
مسئولیت صدمات بدنی ناشی از انفجار تجهیزات بازمانده از مانور نظامی
مواد 11 و 12 قانون مسئولیت مدنی و همچنین مواد 17
-
رأی
هماستناد
مسئولیت به پرداخت هزینه درمان علاوه بر دیه و رد ادعای خسارت معنوی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی در اقداماتی که به حسب ضرورت برای تامین منافع ا
-
رأی
هماستناد
صلاحیت دیوان و شکایت از اقدامات کارکنان دولتی با ماهیت غیراداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی متوجه کارمندان مرتکب است نه طرف شکایت
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارات مادی و معنوی مازاد بر دیه
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی در اقداماتی که به حسب ضرورت برای تامین منافع ا
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارات مازاد بر دیه
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارت مازاد بر دیه مطالبه خسارت معنوی در جرایم موجب دیه نحوه احراز طریق انتقال بیماری هپاتیت c احراز رابطه سببیت در پرونده خون های آلوده
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
نقض رای بدوی به دلیل عدم ابلاغ واقعی رای کمیسیون ماده 12 زمین شهری و رد مطالبه خسارات دادرسی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر می گردد
-
رأی
هماستناد
احراز سبب ابتلا به بیماری خاص
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
عدم مسئولیت شهرداری تهران در جبران خسارت کاهش قیمت ملک ناشی از احداث پل طبقاتی صدر، تایید حکم بدوی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی صادر گردید
-
رأی
هماستناد
ارتباط دعاوی ابطال سند مالکیت و ابطال رای کمیسیون ماده 12 قانون زمین شهری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر می گردد
-
رأی
هماستناد
رای شماره 100 مورخ 1394/02/14 هیات عمومی دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی است
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارات مازاد بر دیه
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
رای شماره 171 مورخ 1400/03/25 هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی و مصادیق مندرج در ماده 8 قانون مدیریت خدمات کش
-
رأی
هماستناد
ملاک زمانی تقویم اراضی تصرف شده توسط دولت
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی است (در مورد اعمال حاکمیت دولت هرگاه اقداماتی
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارت عدم النفع در اجرای طرحهای دولتی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی هرگاه اقدامی که به جهت ضرورت تامین منافع اجتما
-
رأی
هماستناد
مسئولیت مدنی بانک در جبران خسارت وارده به مشتریان در اثر قصور کارمندان
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی بر فرض اینکه کارمند بانک دچار اشتباه و بی احتی
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1439 مورخ 1401/08/17 هیات عمومی دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی و اعمال در ردیف کمک های بلاعوض تا سقف پانصد می
-
رأی
هماستناد
مطالبه خسارات مازاد بر دیه- احراز سبب ابتلاء به بیماری هپاتیت C
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی دولت الزام خواندگان به جبران کلیه خسارات مادی
-
رأی
هماستناد
رای شماره 243 مورخ 1394/07/08 هیات تخصصی بیمه، کار و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری
ماده 11 قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه م
نظریات مشورتی 3
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/96/1729 مورخ 1396/07/26
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی و اینکه اقدام اداره منابع طبیعی در تشخیص اراضی
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/97/395 مورخ 1397/03/07
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی در خصوص عدم مسئولیت بدنی دولت در اعمال حاکمیت
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/97/3340 مورخ 1397/12/20
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی در خصوص عدم مسئولیت بدنی دولت در اعمال حاکمیت
مواد مرتبط 1
-
استناد
از این صفحه
ماده 11 — قانون مسئولیت مدنی
ماده 11 قانون مسئولیت مدنی و پذیرش مسئولیت مطلق در فعالیت های خطرناک ضرور
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
