دکترین
بررسی دعوای جبران خسارت ناشی از تأمین خواسته: نقدی بر ماده 120 قانون آیین دادرسی مدنی
بررسی دعوای جبران خسارت ناشی از تأمین خواسته: نقدی بر ماده 120 قانون آیین دادرسی مدنی
نویسندگان: یاری, الیاس، امینی, مهدی، کاویار, حسین
نشریه: مجله حقوقی دادگستری، 2026/06/07
چکیده:
مطالبه خسارت مستلزم اثبات ارکان آن، از جمله ورود زیان، تقصیر عامل زیان و رابطه سببیت است. همچنین بر پایه قواعد عام آیین دادرسی مدنی، رسیدگی به دعاوی مستلزم تقدیم دادخواست، رعایت تشریفات دادرسی، تعیین وقت رسیدگی و صدور رأی قابل تجدیدنظر یا قطعی بر حسب نصاب خواسته است. با این حال، قانونگذار در ماده ۱۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی، در خصوص مطالبۀ خسارت ناشی از اجرای قرار تأمین خواسته، از این قواعد عدول کرده و با حذف عنصر تقصیر، «مسئولیت بدون تقصیر» برای خواهان ایجاد نموده است. افزون بر این، خوانده از تقدیم دادخواست، پرداخت هزینۀ دادرسی و طیّ تشریفات معمول معاف شده، دادگاه بدون الزام به تشکیل جلسه و در وقت فوقالعاده رسیدگی میکند و رأی صادره نیز صرفنظر از میزان خسارت، قطعی است. تعدّد این احکام استثنایی، فاقد توجیه منطقی و حقوقی روشن به نظر میرسد و این پرسش را مطرح میکند که مطالبه خسارت ناشی از تأمین خواسته چه ویژگی خاصی دارد که چنین خروجِ گستردهای از قواعد عمومی را موجه سازد؟ از سوی دیگر، خسارت ناشی از توقیف مال موضوع تأمین، غالباً با بحثهای پیچیدهای همچون عدمالنفع و تفکیک آن از منافع ممکنالحصول پیوند میخورد؛ موضوعی که ماهیتاً نیازمند رسیدگی قضایی کامل و ارزیابی دقیق ادله است. بر این اساس، مقالۀ حاضر با رویکردی تحلیلی–انتقادی، ضمن نقد ماده ۱۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی، اصلاح آن و تبعیت دعوای مزبور از قواعد عمومی دادرسی را ضروری میداند و برای حفظ حقوق خوانده، رسیدگی خارج از نوبت را بهعنوان راهکار جایگزین پیشنهاد میکند. در وضعیت فعلی نیز، با توجه به خلاف قاعده بودن این ماده، تفسیر مضیق آن اجتنابناپذیر است؛ بدین معنا که اعمال آن باید محدود به مواردی باشد که اولاً شکست خواهان در دعوای اصلی به موجب حکم بوده باشد و ثانیاً دادگاه با اخذ خسارت احتمالی از خواهان مبادرت به صدور قرار کرده باشد.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
