بطلان رای داور و آثار آن بر اجرا

با ابطال یا بطلان رای داوری به یکی از موجبات قانونی مقرر در بند ۱ ماده ۳۳ و ماده ۳۴ قانون داوری تجاری بین المللی از سوی دادگاه صالح موضوع ماده ۶ قانون مزبور، عملیات اجرای رای منتفی خواهد شد. بند ۱ ماده ۳۵ قانون مزبور مقرر میدارد: «به استثنای موارد مندرج در مواد ۳۳ و ۳۴ آرای داوری که مطابق مقررات این قانون صادر شود قطعی و پس از ابلاغ لازم الاجرا است و در صورت درخواست کتبی از دادگاه موضوع ماده ۶ ترتیبات اجرای احکام دادگاه ها به مورد اجرا گذاشته می شوند. در نتیجه رای داوری تجاری بین المللی هنگامی مشمول عملیات اجرایی می شود و برابر ترتیب و آیین اجرای احکام دادگاه ها به موقع اجرا گذاشته می شود که افزون بر قطعیت و ابلاغ در مقام شناسایی یا اجرا از سوی دادگاه صالح مشمول جهات و موارد ابطال و بطلان در دو ماده ۳۳ و ۳۴ نشود. چنانچه دادگاه صالح موضوع ماده ۶ قانون داوری تجاری بین المللی در مقام مخاطب شناسایی یا اجرای رای داوری قرار گیرد و رای داوری را برابر ماده ۳۴ قانون مزبور از پایه و بنیان باطل و غیر قابل اجرا تشخیص دهد، عملیات اجرای رای منتفی خواهد بود. همچنین در صورتی که دادگاه به تشخیص خود که معمولا پس از درخواست اجرا یا شناسایی رای از سوی ذی نفع پیش می آید و یا متعاقب اعتراض و درخواست ابطال از سوی دادباخته، بر پایه بند ۱ ماده ۳۳ قانون مزبور بنا بر یکی از جهات قانونی رای داور را درخور ابطال بداند، عملیات اجرایی رای منتفی خواهد بود. در شرایطی ممکن است رای داوری به موقع اجرا گذاشته شود و در عین حال دادگاه صالح مشغول رسیدگی به درخواست ابطال رای داور باشد. به طوری که بند ۲ ماده ۳۵ قانون مزبور مقرر داشته است و آن این که در حالت همزمانی درخواست شناسایی یا اجرا از سوی ذی نفع و درخواست ابطال رای از سوی متضرر از رای، دادگاه به تقاضای ذی نفع دریافت تامین مناسب از متقاضی ابطال رای را ضروری تشخیص دهد و اما متقاضی تامین مناسب را ارائه ندهد. با این وصف عملیات اجرایی رای آغاز می شود. حال چنانچه در پی رسیدگی دادگاه رای داور که در حال اجرا هست به یکی از جهات قانونی باطل تشخیص داده شود و از سوی دادگاه شکسته شود، ادامه عملیات اجرایی منتفی خواهد بود. در نتیجه تصمیم دادگاه دایر بر عدم امکان شناسایی رای داور به اعتقاد باطل بودن آن و نیز حکم به ابطال رای داوری موجب بطلان عملیات اجرایی می شود. در صورتی که عملیات اجرایی رای داوری محقق شده باشد و حکم ابطال رای داوری زمانی صادر شود که دیگر دادورز از اجرای رای فارغ شده باشد، در این حالت داد باخته به استناد رای دادگاه می تواند اعاده عملیات اجرایی را درخواست کند. بازگشت وضعیت اجرا به حال پیشین در صورتی امکان پذیر است که از نقطه نظر قانونی و امکان عملی فرآیند اجرا شده بازگشت پذیر باشد. در غیر این صورت داد باخته رای داوری داد برده رای دادگاه چاره ای جز دادخواهی جداگانه برای دستیابی به حقوق از دست رفته ندارد.