بند پنجم صادر کننده چک و صاحب حساب — نوع دیگر از مسئولیت تضامنی که ویژه

نوع دیگر از مسئولیت تضامنی که ویژه چک است مسئولیت صاحب حساب و صادر کننده این سند است. بر خلاف قواعد عمومی مربوط به وکالت و نمایندگی، ماده ۱۹ قانون صدور چک مسئولیت کیفری صدور چک بلا محل را به عهده صادر کننده و مسئولیت مدنی آن را به عهده صادر کننده و صاحب حساب به نحو تضامن قرار داده است. فارغ از اینکه چک صادره قابل تعقیب کیفری باشد یا نباشد، مسئولیت تضامنی صاحب حساب و صادر کننده جاری خواهد بود. در ماده ۲۳ اصلاحی این قانون نیز صدور اجرائیه علیه صادر کننده و صاحب حساب یا هر دو پیش بینی شده است. در ماده ۱۹۰ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی مصوب سال ۱۳۸۷ نیز این مسئولیت به نحو تضامنی بین صاحب حساب و صادر کننده پیش بینی شده است. در خصوص ضرورت صدور گواهینامه عدم پرداخت جهت اعمال مسئولیت تضامنی صاحب حساب و صادر کننده اختلاف نظر وجود دارد. این موضوع در جلسه مورخ ۱۳۸۴/۱۰/۸ کمیسیون قضایی استان تهران طرح شد که نظر اکثریت اقلیت به شرح ذیل است. نظریه اکثریت اعضای کمیسیون قانونگذار به طور مطلق مسئولیت تضامنی مندرج در ماده ۱۹ قانون چک را در جهت حفظ حقوق دارنده چک مقرر نموده زیرا که موضوع ماده ۱۹ قانون مذکور فقط حق مطالبه است و از بحث ظهر نویس خارج است و از طرفی قانون صدور چک مؤخر بر قانون تجارت است. ن. ب. ا. ا ماده ۱۹ قانون صدور چکه در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی صادر شده باشد. صادر کننده چک و صاحب حساب متضامناً مسئول پرداخت وجه چک بوده و اجرائیه و حکم ضرر و زبان بر اساس تضامن علیه هر دو صادر می شود. به علاوه اعضاء کننده چک طبق مقررات این قانون مسئولیت کیفری خواهد داشت مگر اینکه ثابت نماید که که موجب عدم پرداخت شده از نظر کیفری مسئول خواهد بود. ماده ۲۳ قانون صدور چک اصلاحی ۱۳۹۷۱۸/۱۳ دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم قانونی را درخواست نماید. دادگاه مکلف است در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه ماده ۱۹۰ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا و طرز رسیدگی به شکایت از عملیات اجرایی ماده مذکور یک کیفری است که در صورت بلاوجه بودن چک یاد شده و صدور گواهی عدم پرداخت طبق مقررات قانون چک امضا کننده آن دارای مسئولیت کیفری است بنابراین با وجود گواهی عدم پرداخت درخواست اجرائیه یا اقامه دعوای ضرر و زیان به طرفیت صادر کننده و صاحب حساب که مسئولیت تضامنی دارند نیاز به رعایت مواد مقرر در قانون تجارت ندارد و این امتیاز ماده ۱۹ نسبت به مقررات قانون تجارت است و به همین لحاظ حکم ماده مذکور به طور مستقل یعنی بدون در نظر گرفتن مقررات قانون تجارت لازم الرعایه م. ب.. لذا در پاسخ به سؤال فوق باید گفت صدور گواهی عدم پرداخت که مبین عدم پرداخت وجه چک باشد لازم است اما نیازی به رعایت مواعد مقرر در قانون تجارت نیست. نظریه اقلیت اعضای کمیسیون مسئولیت تضامنی خلاف اصل و یک تأسیس صرفاً حقوقی و مدنی است. در قانون تجارت در خصوص اسناد تجاری از جمله چک مسئولیت تضامنی پذیرفته شده است. بنابراین چون چک موضوع سؤال مغایرتی با مقررات قانون تجارت ندارد لذا جهت استفاده از مسئولیت تضامنی اولاً صدور گواهی عدم پرداخت یا واخواست لازم است و ثانیاً جهت اقامه دعوا رعایت مواعد قانون تجارت نیز الزامی است.»