بیمه سرنشین وسیله نقلیه — این وضعیت در قوانین مصوب ۱۳۸۷ و

رأی صادره حضوری محسوب و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظر در محاکم تجدید نظر خواهی استان گلستان م. ب.. ۵۰در خصوص دعوای خواهان بدین توضیح که خ. ا. د. خودرو وی به شماره ... بر اساس قرار داد ... تحت پوشش بیمه البرز بوده و چون در حادثه تصادف مصدوم شده ام و بیمه به تعهد خود عمل نکرده لذا به شرح خواسته تقاضای رسیدگی نموده است و خ. ط. ل. ای اعلام کرده اولاً دعوا به لحاظ عدم وجود رابطه قراردادی بین خواهان و شرکت بیمه البرز متوجه بیمه مذکور نبوده است ثانیاً چون خود خواهان مقصر در حادثه بوده است قانوناً تعهدی برای بیمه ایجاد نگردیده و تقاضای رد دعوای مطروحه را کرده اند بنا به مراتب مذکور و ب. ت. ب. بیمه نامه شماره ۱۸۹ مورخ ۸۳۸۷/۲۸ که حداکثر تعهدات شرکت بیمه را برای سرنشین تا مبلغ پنج میلیون تعیین گردیده و ... به لحاظ اینکه راننده نیز به موجب ماده قانون ۲ بیمه اجباری از مصادیق بارز سرنشین محسوب می گردد دعوای مطروحه در حد مطالبه مبلغ پنج میلیون ریال صحیح و موجه تشخیص و مستندا به مواد ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی و ۱۰ قانون مدنی و قانون بیمه اجباری و ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی خوانده را به پرداخت خسارات و تعهدات بر اساس بیمه نامه استنادی تا سقف مبلغ از بیمه شخص ثالث استفاده میکند از بیمه سرنشین هم بهره برد به این جهت که دو حق بیمه پرداخت شده است؟ اگر از قبیل بیمه حوادث اشخاص است چرا بستگی به مسئولیت مدنی صاحب اتومبیل دارد ۵ و در هر حال پرداخت نمی شود؟ این مباحث پاسخ روشنی ندارند. به نظر برخی از صاحب نظران بیمه سرنشین وسیله ای برای تکمیل خلاهای ماده ۲ قانون بیمه اجباری سابق وسایل نقلیه لحاظ شده و در مواردی که مطابق قانون کسی برای جبران خسارت سرنشینان وجود ندارد به یاری ایشان شتافته و خسارت وارده به ایشان را جبران می نماید ولی همان طور که ملاحظه شد طبیعت این بیمه با هیچ یک از مقولات بیمه انطباق کامل ندارد و میهم به نظر می رسد. این توجیه در قانون مصوب سال ۱۳۴۷ منطقی بود زیرا طبق ماده ۲ بسیاری از افراد در حمایت قانون قرار نداشتند و به اعتبار اینکه ثالث محسوب نمی شدند زیان دیده ای بدون پوشش بیمه بودند. از این رو پیش بینی بیمه ای به پانصد هزار تومان از باب اصل تعهد و پرداخت خسارات دادرسی م. ت. د. حق خواهان محکوم می نماید دادنامه ۹۸۵۰۵ مورخه ۸۵/۴/۲۶ موضوع پرونده ۸۵/۲۰۳ شعبه ۵ دادگاه عمومی مشهد). ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. ۵۰در خصوص دعوای خواهان بدین توضیح که خ. ا. د. خودرو وی به شماره ... بر اساس قرار داد ... تحت پوشش بیمه البرز بوده و چون در حادثه تصادف مصدوم شده ام و بیمه به تعهد خود عمل نکرده لذا به شرح خواسته تقاضای رسیدگی نموده است و خ. ط. ل. ای اعلام کرده اولاً دعوا به لحاظ عدم وجود رابطه قراردادی بین خواهان و شرکت بیمه البرز متوجه بیمه مذکور نبوده است ثانیاً چون خود خواهان مقصر در حادثه بوده است قانوناً تعهدی برای بیمه ایجاد نگردیده و تقاضای رد دعوای مطروحه را کرده اند بنا به مراتب مذکور و ب. ت. ب. بیمه نامه شماره ۱۸۹ مورخ ۸۳۸۷/۲۸ که حداکثر تعهدات شرکت بیمه را برای سرنشین تا مبلغ پنج میلیون تعیین گردیده و ... به لحاظ اینکه راننده نیز به موجب ماده قانون ۲ بیمه اجباری از مصادیق بارز سرنشین محسوب می گردد دعوای مطروحه در حد مطالبه مبلغ پنج میلیون ریال صحیح و موجه تشخیص و مستندا به مواد ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی و ۱۰ قانون مدنی و قانون بیمه اجباری و ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی خوانده را به پرداخت خسارات و تعهدات بر اساس بیمه نامه استنادی تا سقف مبلغ از بیمه شخص ثالث استفاده میکند از بیمه سرنشین هم بهره برد به این جهت که دو حق بیمه پرداخت شده است؟ اگر از قبیل بیمه حوادث اشخاص است چرا بستگی به مسئولیت مدنی صاحب اتومبیل دارد ۵ و در هر حال پرداخت نمی شود؟ این مباحث پاسخ روشنی ندارند. به نظر برخی از صاحب نظران بیمه سرنشین وسیله ای برای تکمیل خلاهای ماده ۲ قانون بیمه اجباری سابق وسایل نقلیه لحاظ شده و در مواردی که مطابق قانون کسی برای جبران خسارت سرنشینان وجود ندارد به یاری ایشان شتافته و خسارت وارده به ایشان را جبران می نماید ولی همان طور که ملاحظه شد طبیعت این بیمه با هیچ یک از مقولات بیمه انطباق کامل ندارد و میهم به نظر می رسد. این توجیه در قانون مصوب سال ۱۳۴۷ منطقی بود زیرا طبق ماده ۲ بسیاری از افراد در حمایت قانون قرار نداشتند و به اعتبار اینکه ثالث محسوب نمی شدند زیان دیده ای بدون پوشش بیمه بودند. از این رو پیش بینی بیمه ای به پانصد هزار تومان از باب اصل تعهد و پرداخت خسارات دادرسی م. ت. د. حق خواهان محکوم می نماید دادنامه ۹۸۵۰۵ مورخه ۸۵/۴/۲۶ موضوع پرونده ۸۵/۲۰۳ شعبه ۵ دادگاه عمومی مشهد). ۵۱ در دادنامه شماره ۱۵۵ - ۸۳/۳/۱۲ موضوع پرونده شماره ۴/۱۱۲۱/۸۲ دادگاه عمومی حقوقی قزوین آمده است: .... به موجب شرایط عمومی بیمه نامه حوادث سرنشین و راننده آنچه که بیمه گر متعهد به پرداخت آن است پرداخت غرامت و هزینه های پزشکی است و پرداخت دیه به جانی موضوعاً منتفی است چه آنکه پرداخت دیه به شخصی که خود عامل حادثه و وارد آمدن صدمه و آسیب م. ب. با منطق حقوقی سازگاری ندارد. بدین ترتیب آنچه که خواهان استحقاق آن را دارد صرفاً هزینه های پزشکی و غرامت نقص عضو به میزان مندرج در بیمه نامه است نه دیه و یا ارش و خواهان می تواند با ارایه مدارک مثبته هزینه های پزشکی مبادرت به اقامه دعوا در این خصوص بنماید. ن. ب. ا. خواهان دلیل و مدرکی که هزینه های پزشکی را اثبات نماید ارایه نموده است ن. ب. ا. به موجب نظریه پزشکی استان اظهار نظر در خصوص ارتباط اختلال حافظه با حادثه رخ داده وجود ندارد صرف نظر از آنچه که گفته شده خواهان می بایست رابطه سببیت را نیز اثبات نماید که در ما نحن فیه این امر صورت نپذیرفته است و بنا به جهات فوق و از آنجایی که دعوا مطابق قانون اقامه نشده است به استناد ماده ۲ قانون آیین دادرسی مدنی قرار رد دعوا صادر و اعلام می نماید. در بخشی از دادنامه شماره ۷۷/۸۳ مورخ ۸۳/۷/۲۵ دادگاه عمومی دورود، موضوع پرونده ۲۷۸/۲/۳ نیز در این مورد می خوانیم ... مطالبه دیه از محل بیمه نامه سرنشین و به دلیل اینکه خواهان در حادثه شخص ثالث تلقی نگردیده و سرنشین اتومبیل بوده است امکان پذیر نمی باشد همچنین طبق بند الف ماده ۲ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان و سایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل اشخاص ثالث که اشعار می دارد بیمه گذار مالک یا راننده وسیله نقلیه مسئول حادثه از لحاظ این قانون ثالث تلقی نمی شود... لذا دادگاه با عنایت به مراتب مرقوم ... به استناد ماده ۱۹۸ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و و انقلاب در امور مدنی و وسایل دعوا خواهان را غیر وارد تشخیص داده و حکم به عنوان سرنشین امری معقول به نظر می رسید. این بیمه مستقل از بیمه شخص ثالث تلقی می گشت و حق بیمه نیز به طور جداگانه برای آن احتساب و وصول میشد اما این نظر نیز صحیح نبود که چون دو حق بیمه پرداخته می شود و دو ماهیت مستقل وجود دارد، لذا زیان دیده هم می تواند از بیمه سرنشین استفاده کند و هم به عنوان مسئولیت مدنی خواستار بیمه ثالث شود زیرا هدف از بیمه سرنشین پوشش ریسک خسارات وارد به اشخاص غیر ثالث بود نه این که امکان جمع دو منبع بیمه ای وجود داشته باشد و صرف پرداخت حق بیمه مستقل توجیهی برای دریافت خسارت مستقل محسوب نمی شد. این وضعیت در قوانین مصوب ۱۳۸۷ و ۱۳۹۵ متصور نیست زیرا شخص ثالث تمام افراد زیان دیده جز خود راننده مسبب حادثه است و هیچ موردی برای خلا پوشش بیمه ای و تصور شخص غیر ثالث وجود ندارد تا جبران آن از طریق بیمه سرنشین به عمل آید. بنابراین به نظر می رسد رویه شرکتهای بیمه بر اساس قانون جدید تغییر کند و صدور چنین بیمه ای منتفی در دادنامه شماره ۸۹۰۹۹۷۵۱۱۲۶۰۰۸۲۷ - ۸۹/۶/۲۷ موضوع پرونده شماره ۵۳ با اینکه بر اساس اصل انحلال عقود به اعتبار حق بیمه های مستقل باید بیمه نامه را به عقود متعدد منحل کرد و پوشش هر یک را ایفا نمود اما این اصل تا جایی است که دلیلی برخلاف آن نباشد. به همین جهت در مورد بیمه سرنشین ب. ت. ب. هدف و نقش تکمیل کننده آن امکان وصول مستقل وجود نداشت. ۵۴ ذکر برخی از تصمیمات و رویه های قضایی در مورد بیمه سرنشین به ماهیت آن کمک می کند و در موارد مشابه میتواند مفید باشد. به موجب دادنامه شماره ۱۱۲۹-۸۵/۱۰/۳۰ موضوع پرونده ۲/۸۵/۶۹۷ شعبه دادگاه حقوقی گرگان « ... ۱ - حسب ب نظریه شماره ۷۲۵۷ مورخ ۱۳۶۱/۱۱/۲۷ فقهای شورای نگهبان مرور زمان استماع دعوا مخالف موازین شرع تشخیص داده شده هر چند این نظریه در مورد مواد ۷۳۱ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی سابق م. ب. ولی قابل تسری راجع به سایر قوانین است. قانون آیین دادرسی مدنی دارای خصوصیت خاصی نسبت به سایر قوانین نمی باشد که نظریه مذکور را مختص به آن بدانیم. ۲ دیه سرنشین صرفاً به فوت و نقص عضو تعلق میگیرد در جریان تصادف یکی از سه سرنشین ماشین مزدا فوت و یکی دیگر خواهان دچار نقص عضو گردید. شخص سوم آقای... تنها دچار صدمه بدنی شد نه نقص عضو هر چند تعداد سرنشینان ماشین مزدا بیشتر از ظرفیت بوده است و لکن قاعده نسبی ظرفیت در جایی قابل استناد است که تمام سرنشینان فوت یا دچار نقص عضو شده باشند و بخواهند از دیه سرنشین بهره مند گردند و استحقاق سرنشینان حتی کسانی که بیشتر از تکمیل ظرفیت سرنشین ماشین بوده اند با تعهدات بیمه گر که به تناسب ظرفیت تعهداتی را پذیرفته است مغایرت دارد در ما نحن فیه ب. ت. ب. عدم نقص عضو آقای... و عدم استحقاق وی از دیه سرنشین استناد به قاعده نسبی ظرفیت منتفی م. ب.. -۴- بیمه شخص ثالث در زمره بیمه های مسئولیت ولی بیمه سرنشین در ردیف بیمه های اشخاص است بدین جهت مطالبه هر دو توسط یک شخص در یک حادثه امکان پذیر م. ب.. ۵ دیه خواهان از تعهدات شخص مقصر م. ب. که باید راننده مقصر بپردازد ولی دیه سرنشین تعهدی است که شرکت بیمه در قبال پرداخت حق بیمه متعهد به پرداخت آن می گردد به عبارتی دیگر اساساً مورث خ. ر. ا. الی چهارم تعهدی در پرداخت دیه سرنشین نداشته تا وارث وی ملزم به پرداخت آن باشند و طرح دعوای خ. ب. ط. وراث صرفاً برای تحکیم دعوا و ۸۹۰۷۷۸ شعبه ۳۱ دادگاه عمومی حقوقی مشهد به برخی از مسائل بیمه ای مانند بیمه حوادث راننده و بیمه سرنشین تفسیر قرارداد بیمه و اصل نسبیت و شمول بیمه سرنشین نسبت به راننده اشاره شده است: در خصوص تجدید نظر خواهی شرکت بیمه... به طرفیت آقای …... نسبت به دادنامه شماره ۲۷۷ مورخ ۸۹/۳/۲۴ صادره از شعبه ۱۴۵ شورای حل اختلاف مشهد... که به موجب آن شرکت بیمه مذکور محکوم به پرداخت یک میلیون و ششصد هزار تومان بابت اصل خواسته و سه هزار تومان بابت هزینه دادرسی و همچنین پرداخت حق الوکاله ط. ت. مقرر د. ح. آقای …... شده است و علت محکومیت این است که ت. ن. خ. به عنوان راننده اتومبیل سواری پژو... با اتومبیل پیکان...