بیمه و ارکان مسئولیت مدنی — زیانبار نیستند

از یکسو میتوان چنین گفت که علت حساسیت قانونگذار نسبت به حوادث رانندگی خطر بالقوه وسایل نقلیه است که از حیث کمیت و کیفیت زیان قابل مقایسه با سایر اسباب و جهات زیانبار نیستند. حرکت وسیله نقلیه خطرساز است و علت اجباری نمودن بیمه مسئولیت آن یا برابر کردن پرداخت دیه زن و مرد و سایر جهات به این امر بر میگردد. باید چنین هدفی را در هنگام تفسیر قواعد جزایی یا بیمه ای در نظر داشت و در حالتی که وسیله نقلیه، تنزل شان داده و از شی خطر ساز به کالایی هم عرض با سایر اشیاء تبدیل میشود مبنای دخالت قانونگذار و قواعد ویژه آن را منتفی دانست بنابراین وقتی اتومبیل در جایی متوقف است. هیچ فرقی با دیگر اشیاء ندارد و از حیث ایجاد خطر وضعیتی یکسان دارد. در این حالت حتی اطلاق وسیله نقلیه به آن از نظر مقررات جزایی و بیمه ای چندان مورد توجه نیست و تنها مجموعه ای مرکب از فلز و اجزای دیگر است که با سایر کالاها تفاوتی ندارد. بنابر این اجرای قواعد بی احتیاطی در رانندگی و جرم دانستن عمل یا پوشش بیمه ای در چنین حالتی چه توجیهی دارد؟ فرض کنید در محل نامناسبی که از نظر عرفی نوعی تقصیر است اتومبیل را متوقف نموده اند و اتومبیل دیگری به آن بر می خورد و آسیب می بیند. در این حالت اگر به جای اتومبیل متوقف شده کالایی دیگر به همان اندازه یا بزرگتر قرار دهند فرقی در جریان مسئولیت و میزان خطر خواهد داشت؟ ⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. زیانبار نیستند. حرکت وسیله نقلیه خطرساز است و علت اجباری نمودن بیمه مسئولیت آن یا برابر کردن پرداخت دیه زن و مرد و سایر جهات به این امر بر میگردد. باید چنین هدفی را در هنگام تفسیر قواعد جزایی یا بیمه ای در نظر داشت و در حالتی که وسیله نقلیه، تنزل شان داده و از شی خطر ساز به کالایی هم عرض با سایر اشیاء تبدیل میشود مبنای دخالت قانونگذار و قواعد ویژه آن را منتفی دانست بنابراین وقتی اتومبیل در جایی متوقف است. هیچ فرقی با دیگر اشیاء ندارد و از حیث ایجاد خطر وضعیتی یکسان دارد. در این حالت حتی اطلاق وسیله نقلیه به آن از نظر مقررات جزایی و بیمه ای چندان مورد توجه نیست و تنها مجموعه ای مرکب از فلز و اجزای دیگر است که با سایر کالاها تفاوتی ندارد. بنابر این اجرای قواعد بی احتیاطی در رانندگی و جرم دانستن عمل یا پوشش بیمه ای در چنین حالتی چه توجیهی دارد؟ فرض کنید در محل نامناسبی که از نظر عرفی نوعی تقصیر است اتومبیل را متوقف نموده اند و اتومبیل دیگری به آن بر می خورد و آسیب می بیند. در این حالت اگر به جای اتومبیل متوقف شده کالایی دیگر به همان اندازه یا بزرگتر قرار دهند فرقی در جریان مسئولیت و میزان خطر خواهد داشت؟ از سوی دیگر می توان بر شمول حادثه رانندگی و مسئولیت مدنی و جزایی ناشی از آن در تمام این حالات نظر داشت با این استدلال که سهم وسایل نقلیه در تحقق خسارت قابل مقایسه با سایر اشیاء و اسباب نیست. در خیابان ها بیشترین چیزی که دیده میشود همان وسایل نقلیه است و توقف اتومبیلها در محلهای مناسب یا غیر مناسب امری عادی است که در این حالت امکان خسارت نیز کم نیست. ممکن است در مواردی سایر اشیاء نیز به دلیل نگهداری نامناسب آنها در محل عبور دیگران یا وسایل نقلیه خطر ساز باشند اما چون سهم آنها در مقایسه با توقف وسایل نقلیه ناچیز م. ب. لذا قانونگذار به غالب امور توجه داشته و چنین اعلام نموده است که دارنده وسیله نقلیه چه در حالت حرکت و چه در حالت توقف مسئولیت جزایی و مدنی خواهد داشت زیرا توقف وسیله نقلیه نقطه پایان حرکت اولیه آن و نقطه شروع حرکت بعدی آن است و در همه حال به خطر بالقوه ناشی از آن پیوند دارد ۷ بنابراین تفاوت بین وضعیت های وسیله نقلیه صحیح نیست و نباید حکم بند پ ماده ۵۸۷ فاضل هندی در این خصوص تعبیر جالبی دارد و لو تعثر الماشی بواقف فی الطریق ضمان الواقف إن تلف نفساً أو طرفً علی الماشی، لأن الوقوف من مرافق المشی لأن الماشی قد یحتاج إلی الوقوف ... أو انتظار رفیق، فهو من موضوعات الطریق اصفهانی محمد فاضل هندی کشف اللثام و الإبهام عن قواعد قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ را بدون جهت محدود کرد به ویژه آنکه در مقررات راهنمایی و رانندگی قواعد ویژه ای برای توقف وسایل نقلیه پیش بینی شده و تخلف از آنها، نوعی نقض. مقررات محسوب می شود. در این بند از آتش سوزی و یا انفجار وسیله نقلیه سخن می گوید و ممکن است این اتفاقات در حالتی رخ دهد که وسیله مذکور در جایی مناسب و ایمن متوقف باشد ولی قانون مذکور در این تبصره هیچ فرقی بین توقف یا حرکت وسیله نقلیه نگذاشته و به موجب تبصره ۲ ماده ۲ نیز جبران خسارت را در هر حال از محل بیمه نامه لازم می داند. بنابراین مسئولیت مدنی و جزایی و اطلاق حادثه رانندگی بر چنین وضعیت هایی با قانون مذکور انطباق پیشتری دارد. ⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. از سوی دیگر می توان بر شمول حادثه رانندگی و مسئولیت مدنی و جزایی ناشی از آن در تمام این حالات نظر داشت با این استدلال که سهم وسایل نقلیه در تحقق خسارت قابل مقایسه با سایر اشیاء و اسباب نیست. در خیابان ها بیشترین چیزی که دیده میشود همان وسایل نقلیه است و توقف اتومبیلها در محلهای مناسب یا غیر مناسب امری عادی است که در این حالت امکان خسارت نیز کم نیست. ممکن است در مواردی سایر اشیاء نیز به دلیل نگهداری نامناسب آنها در محل عبور دیگران یا وسایل نقلیه خطر ساز باشند اما چون سهم آنها در مقایسه با توقف وسایل نقلیه ناچیز م. ب. لذا قانونگذار به غالب امور توجه داشته و چنین اعلام نموده است که دارنده وسیله نقلیه چه در حالت حرکت و چه در حالت توقف مسئولیت جزایی و مدنی خواهد داشت زیرا توقف وسیله نقلیه نقطه پایان حرکت اولیه آن و نقطه شروع حرکت بعدی آن است و در همه حال به خطر بالقوه ناشی از آن پیوند دارد ۷ بنابراین تفاوت بین وضعیت های وسیله نقلیه صحیح نیست و نباید حکم بند پ ماده ۵۸۷ فاضل هندی در این خصوص تعبیر جالبی دارد و لو تعثر الماشی بواقف فی الطریق ضمان الواقف إن تلف نفساً أو طرفً علی الماشی، لأن الوقوف من مرافق المشی لأن الماشی قد یحتاج إلی الوقوف ... أو انتظار رفیق، فهو من موضوعات الطریق اصفهانی محمد فاضل هندی کشف اللثام و الإبهام عن قواعد قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ را بدون جهت محدود کرد به ویژه آنکه در مقررات راهنمایی و رانندگی قواعد ویژه ای برای توقف وسایل نقلیه پیش بینی شده و تخلف از آنها، نوعی نقض. مقررات محسوب می شود. در این بند از آتش سوزی و یا انفجار وسیله نقلیه سخن می گوید و ممکن است این اتفاقات در حالتی رخ دهد که وسیله مذکور در جایی مناسب و ایمن متوقف باشد ولی قانون مذکور در این تبصره هیچ فرقی بین توقف یا حرکت وسیله نقلیه نگذاشته و به موجب تبصره ۲ ماده ۲ نیز جبران خسارت را در هر حال از محل بیمه نامه لازم می داند. بنابراین مسئولیت مدنی و جزایی و اطلاق حادثه رانندگی بر چنین وضعیت هایی با قانون مذکور انطباق پیشتری دارد. البته ممکن است به استدلال اخیر اشکالی وارد نمود به این صورت که این استدلال از بند پ ماده ۱ قانون مذکور مصادره به مطلوب است زیرا این نتیجه که مفهوم آتش سوزی یا انفجار در تمام حالات حتی توقف کامل وسیله نقلیه مشمول حکم قانون است، خود عین نزاع است و نمیتوان آن را به عنوان یکی از مصادیق حادثه ذکر کرد همچنان که در بند «ث ماده ۱ این قانون در تعریف وسیله نقلیه آمده است: وسیله نقلیه وسایل نقلیه موتوری زمینی و ریلی شهری و بین شهری و واگن متصل یا غیر متصل به آن و یدک و کفی تریلر متصل به آنها و بر این اساس شرط شمول حادثه رانندگی به یدک و کفی تریلر اتصال به وسیله نقلیه است یعنی در صورت جدا بودن همانند یک شیء بی خطر محسوب می شوند که نه بیمه کردن مسئولیت ناشی از آنها اجباری است و نه می توان به آنها وسیله نقلیه گفت و نه مسئولیت جزایی خواهند داشت ولی به محض اتصال به وسیله نقلیه خطر بالقوه به این اشیاء هم منتقل میشود و چون همیشه همراه وسیله هستند. شمول قانون جدید نسبت به آنها منطقی به نظر می رسد. به همین ترتیب محمولات وسیله نقلیه اگر از این وسیله تخلیه شوند و کنار خیابان قرار گیرند هیچ کس قائل به شمول حادثه رانندگی به آنها نخواهد بود و تنها در صورتی که این محمولات داخل یا همراه با وسیله نقلیه باشند، اطلاق حادثه رانندگی و اعمال مقررات جزایی آنهم به تبع خود وسیله الأحکام، جلد ۱۱، ص ۲۸۱ مضموناً به این معنا که در صورت برخورد سواره به شخصی که ایستاده است. مسئولیت جبران خسارت شخصی که متوقف بوده با سواره است زیرا توقف از لوازم رفت و آمد است؛ چرا که گاه لازم است شخص به جهاتی مانند صحبت کردن یا انتظار کشیدن بایستد و چون این توقف از موارد مرتبط با حرکت است نمیتوان ایرادی به شخص وارد دانست.