بینه (فقه): شرط قبول بینه

برخی از فقهای امامیه با استناد به یک روایت گفته‌اند که بیّنه رؤیت هلال، یک مرد عادل است. (طباطبائی، ج ۹، ص ۵۰۷) ۱۲. ۲ - شاهد و سوگند در موارد محدودی که یک شاهد مرد همراه با سوگند مدّعی مبنای حکم قرار می‌گیرد، شاهد و سوگند جایگزین بیّنه است، نه آن‌که بیّنه باشد. به همین دلیل است که در صورت تعارض بین دو شاهد مرد و یک شاهد مرد و سوگند مدّعی، دو شاهد برآن مقدّم است. اگرچه ممکن است کثرت استعمال آن برای دو شاهد مرد، سبب انصراف این معنای عرفی به آن مورد خاص باشد. ۱۲. ۳ - انواع بینه در هر صورت، بیّنه از نظر دو شرط یاد شده به چهار نوع تقسیم می‌شود: ۱۲.۳. ۱ - حقوق الله الف) در حقوق اللّه، بجز سه مورد زنا ، لواط و مساحقه ، اجماع فقهای اسلام آن است که فقط دو شاهد مرد باید گواهی دهند. درمورد زنا نیز اتفاق بر لزوم وجود چهار شاهد مرد منعقد شده است. البته فقهای امامیه شهادت سه مرد و دو زن، دو مرد و چهار زن و یک مرد و شش زن را هم موجب اثبات برخی از موارد زنا می‌دانند، ولی هیچ‌یک از فقهای عامه این فتوا را نپذیرفته‌اند. اما در اثبات لواط و مساحقه فقهای شیعه به لزوم وجود چهار شاهد مرد فتوا داده‌اند. اما نظر مقبول علمای عامّه آن است که در همه موارد، بجز زنا، دو شاهد مرد کفایت می‌کند. به مالک نیز نسبت داده شده که در اثبات قصاص و جراحات به قبول شهادت یک مرد و دو زن فتوا داده است. ۱۲.۳. ۳ - حقوق الناس مالی ج) در حقوق الناس مالی یا آنچه که مقصود از آن‌ها مال است، از قبیل خرید و فروش و قرض ، علاوه بر قبول شهادت دو مرد، شهادت یک مرد و دو زن نیز پذیرفته می‌شود. در اصل این مسئله هیچ اختلافی نیست، اما در تعیین موارد آن اختلافاتی وجود دارد. مالک به قبول شهادت دو زن واحمدبن حنبل به پذیرش شهادت یک زن فتوا داده‌اند. منبع: ج۳، ص۹۲ـ۹۳، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱، ص۵۷۶، در جوامع الفقهیّة، چاپ سنگی تهران ۱۲۷۶، چاپ افست قم ۱۴۰۴ · ج۲۴۰، ص۴۳۲، ج ۴۰، ۴۱، چاپ محمود قوچانی، بیروت ۱۹۸۱ · ج۳، ص۱۶۰، ج ۳، چاپ محمدحسین طباطبائی، تهران ۱۳۷۸ · ج۸، ص۳۸۳ـ ۳۹۶، ج ۸، قم ۱۳۷۵ ش · ج۳، ص۲۰، نجف ۱۹۶۹ـ۱۹۸۲، چاپ افست قم ۱۴۰۲ · ج۲، ص۶۰۵ـ۶۰۶، تهران ۱۳۷۷ـ ۱۳۸۲ · ج۲، ص۴۴۱، تهران ۱۳۷۷ـ ۱۳۸۲ · ج۱۲، ص۶، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱۲، ص۷، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۴، ص۱۹۵، چاپ هاشم جمیل عبدالله، بغداد (بی‌تا) · ج۲، ص۶۰۷، تهران ۱۳۷۷ـ ۱۳۸۲ · ج۲، ص۶۰۸، تهران ۱۳۷۷ـ ۱۳۸۲ · ج۲، ص۶۰۹، تهران ۱۳۷۷ـ ۱۳۸۲ · ج۴۱، ص۱۷۷ـ ۱۷۸، ج ۴۰، ۴۱، چاپ محمود قوچانی، بیروت ۱۹۸۱ · محمدبن ادریس شافعی، ج۶، ص۲۴۲، الاُمّ، چاپ محمد زهری نجّار، بیروت (بی‌تا) · ج۱۲، ص۱۵ـ۱۷، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳