تحلیل تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از کاربرد پهپادها در بحران های طبیعی در حقوق ایران با تأکید بر فقه امامیه: توازن میان منافع عمومی و خسارات خصوصی (مقاله علمی وزارت علوم)

تحلیل تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از کاربرد پهپادها در بحران های طبیعی در حقوق ایران با تأکید بر فقه امامیه: توازن میان منافع عمومی و خسارات خصوصی (مقاله علمی وزارت علوم) نویسندگان: شیرزاد احمدی علی عباس حیاتی منبع: مطالعات حقوق بشر اسلامی سال 14 تابستان 1404 شماره 37 چکیده کاربرد پهپادها در مدیریت بحران های طبیعی، عرصه ای نوین در تلاقی حقوق خصوصی و فناوری های پرریسک ایجاد کرده است. هرچند این فناوری با تسریع عملیات امدادی به ارتقای منافع عمومی کمک می کند، اما می تواند موجب خسارات جانی و مالی و نقض حریم خصوصی اشخاص شود. این پژوهش به بررسی مبنای مسئولیت مدنی ناشی از بهره برداری از پهپادها پرداخته و در پی تبیین معیار توازن میان منفعت عمومی و زیان خصوصی است؛ به ویژه در فرضی که بهره بردار نهادهای عمومی یا اشخاص خصوصی باشند.با روش تطبیقی–تحلیلی و مقایسه نظام های حقوق نوشته و کامن لا، همراه ب. ت. ب. ظرفیت های فقه امامیه در حقوق ایران، یافته ها نشان می دهد که در کامن لا اصل بر مسئولیت مبتنی بر تقصیر است، هرچند در فعالیت های فوق العاده خطرناک توسعه یافته است؛ در مقابل، در حقوق نوشته گرایش به مسئولیت محض یا مبتنی بر خطر در فعالیت های پرخطر تقویت شده است. در حقوق ایران نیز قواعدی چون لاضرر، اتلاف و تسبیب ظرفیت پذیرش مسئولیت مبتنی بر خطر را فراهم می سازد.مقاله در نهایت مدلی تفکیکی پیشنهاد می کند که در مأموریت های امدادی دولتی مسئولیت مبتنی بر خطر تعدیل شده و در بهره برداری خصوصی استانداردی سخت گیرانه تر اعمال گردد تا هم کارآمدی مدیریت بحران حفظ شود و هم جبران کامل خسارت تضمین گردد. A Comparative Analysis of Civil Liability Arising from the Use of Drones in Natural Disasters in Iranian Law with Emphasis on Imami Jurisprudence: Balancing Public Interests and Private Damages The use of drones in natural disaster management represents an emerging intersection between private law and high-risk technologies. While drones enhance public welfare by expediting rescue and relief operations, they may also cause bodily injury, property damage, and privacy violations. This study examines the legal basis of civil liability arising from drone operations and seeks to define a principled balance between public benefit and private harm, particularly where operators are governmental entities or private actors.Using a comparative-analytical approach, the research contrasts civil law and common law traditions and evaluates the doctrinal capacities of Islamic jurisprudence within Iranian law. The findings reveal that common law systems primarily adhere to fault-based liability, albeit with expanded doctrines for abnormally dangerous activities, whereas civil law jurisdictions show a stronger tendency toward strict or risk-based liability in hazardous operations. Iranian law, through principles such as la darar, itlaf, and tasbib, provides sufficient normative foundations for recognizing risk-based liability in technologically risky activities.The article proposes a differentiated liability model for Iran, advocating mitigated risk-based liability for governmental emergency missions and stricter standards for private use, thereby safeguarding both crisis-management efficiency and full compensation for victims.