دکترین
تحلیل تطبیقی «کهنگی عمدی» بهمثابه رویۀ غیرمنصفانۀ تجاری: درسهایی برای نظام حقوقی ایران
تحلیل تطبیقی «کهنگی عمدی» بهمثابه رویۀ غیرمنصفانۀ تجاری: درسهایی برای نظام حقوقی ایران
نویسندگان: محمدی, عمید، منصوری پور, محمد
نشریه: پژوهش های حقوق اقتصادی و تجاری، 2026/07/08
چکیده:
کهنگی عمدی (برنامهریزی برای زوال زودهنگام کالا) بهمثابه رویه غیرمنصفانه تجاری، راهبردی است که با طراحی عامدانۀ عمر محدود برای کالا، تأثیرات ژرفی بر حقوق مصرفکننده و تعادل عادلانۀ بازار بر جای میگذارد. پرسش اصلی پژوهش این است که مفهوم و ماهیت حقوقی کهنگی عمدی چیست و مصادیق آن به عنوان رویههای غیرمنصفانه تجاری کدامند؟ این مقاله با روش تحلیلی تطبیقی و با اتکا به منابع کتابخانهای، رهیافت نظامهای حقوقی اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا را مورد شناسایی قرار میدهد و میکوشد تا وضعیت نظام حقوقی ایران را در مواجهه با این پدیده واکاوی نماید. یافتهها مؤید آن است که اتحادیه اروپا با اتخاذ سیاستهای پیشگیرانه (الزام به شفافیت در دوام کالا، حق تعمیر و تقویت رقابت) سازوکاری منسجم ایجاد کرده است. آمریکا عمدتاً بر ابزارهای واکنشی (دعاوی جمعی و قواعد ضد فریب) متکی است که اثربخشی آنها به دلیل دشواری اثبات قصد تولیدکننده محدود است. در ایران، با وجود ظرفیتهای پراکنده در قوانین حمایت از مصرفکننده و تجارت الکترونیکی، تعریف دقیقی از کهنگی عمدی بهمثابه رویه غیرمنصفانه وجود ندارد و ضعف ضمانتاجراها، حکمرانی مؤثر در قبال این پدیده را با مانع روبرو ساخته است. تحلیل تطبیقی حاکی از آن است که اصلاحاتی چون نهادینهسازی حق تعمیر، تدوین استانداردهای شفافیت درباره دوام کالا و ایجاد سازوکارهای جبران خسارت جمعی میتواند نظام حقوقی ایران را به الگوی کارآمد جهانی نزدیکتر کرده و تعادل منصفانهتری میان حقوق تولیدکنندگان و مصرفکنندگان برقرار سازد.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
