تحول مفهوم مسئولیت بین‌المللی نهادهای پولی در قبال تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی

تحول مفهوم مسئولیت بین‌المللی نهادهای پولی در قبال تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی نویسندگان: جعفرنژاد, امیرعلی، ابوئیه, فخرالدین، حسنی, علی رضا نشریه: مجله علمی، 2026/07/21 چکیده: این پژوهش به بررسی مسئولیت بین‌المللی نهادهای پولی در عصر هوش مصنوعی (AI) و تحلیل چالش‌های حقوقی ناشی از واگذاری بخشی از فرآیند تصمیم‌گیری به سیستم‌های الگوریتمی می‌پردازد. با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در سیاست‌های پولی، چارچوب‌های سنتی مسئولیت بین‌المللی با پرسش‌هایی درباره کفایت و نیاز به بازنگری مفهومی و هنجاری مواجه شده‌اند. این مطالعه توصیفی-تحلیلی بوده و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای شامل اسناد حقوق بین‌الملل، رویه‌های نهادهای پولی، گزارش‌های حکمرانی هوش مصنوعی و ادبیات حقوقی مرتبط است. رویکرد مقایسه‌ای تفاوت مسئولیت در تصمیم‌گیری انسانی و تصمیم‌گیری مبتنی بر هوش مصنوعی را نشان می‌دهد و شکاف‌ها و ابهامات قانونی را مشخص می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که هوش مصنوعی مسئولیت‌پذیری را پیچیده می‌کند، شفافیت را کاهش می‌دهد، نسبت دادن اقدامات را مبهم می‌سازد و تعیین عنصر تقصیر را دشوار می‌کند. چارچوب‌های سنتی مبتنی بر کنترل انسانی و اراده نهادی در مواجهه با تصمیمات خودکار یا یادگیری‌شونده محدودیت دارند. با این حال، مسئولیت‌پذیری از طریق نوآوری‌های حقوقی و مفهومی قابل حفظ است. مفاهیمی مانند «مسئولیت نظارتی»، «احتیاط فناورانه» و «پاسخگویی الگوریتمی» امکان ارتباط اقدامات هوش مصنوعی با نهادها را فراهم می‌کنند. توسعه هنجارهای بین‌المللی و تقویت شفافیت و نظارت، کلیدی برای حفظ مشروعیت و اعتماد نهادها در محیط مالی خودکار است.