دکترین
تحول مفهوم نمایندگی سیاسی در حقوق اساسی تطبیقی؛ از دموکراسی کلاسیک تا مشارکت پلتفرمی (مقاله علمی وزارت علوم)
تحول مفهوم نمایندگی سیاسی در حقوق اساسی تطبیقی؛ از دموکراسی کلاسیک تا مشارکت پلتفرمی (مقاله علمی وزارت علوم)
نویسندگان: محمدقاسم تنگستانی مهدی مرادی برلیان
منبع: تحقیق و توسعه در حقوق عمومی دوره 2 پاییز و زمستان 1404 شماره 4
چکیده
نمایندگی سیاسی یکی از مفاهیم کلیدی در نظام های حقوق عمومی معاصر است؛ مفهومی که در تقاطع اراده عمومی، اقتدار نهادی و مشروعیت سیاسی شکل می گیرد و از بدو پیدایش دولت مدرن تاکنون، بارها دستخوش تحول مفهومی و دگرگونی ساختاری شده است. در سیر تاریخی گذار از دموکراسی کلاسیک یونانی، الگوی پارلمان محور مدرن، تا وضعیت سیال کنونی در عصر پلتفرم های دیجیتال، مرزهای میان نمایندگی و مشارکت، فاعلیت سیاسی و الگوریتم، و میان قانون و داده، دچار تداخل و تنش شده اند. مقاله حاضر، با رویکرد تطبیقی و تحلیلی، می کوشد این تحولات را در پرتو مبانی نظری فلسفه حقوق عمومی، تحلیل گفتمان نمایندگی و تجربه های حقوقی نوظهور بازخوانی کند. بدین منظور، تجارب نظام های منتخب از جمله آلمان (در تنش میان پارلمان نخبگان و الگوهای مشارکت پلتفرمی)، استونی و تایوان (با نهادینه سازی دموکراسی دیجیتال)، سوئیس (با ساختار دموکراسی نیمه مستقیم)، و ایالات متحده امریکا (در معرض فشارهای پلتفرمی بر نظام حزبی) بررسی و تحلیل شده اند. سپس وضعیت مفهومی و حقوقی نمایندگی در نظام حقوقی ایران با تمرکز بر قانون اساسی، عملکرد نهادهای انتخابی و چالش های نهادی موجود، نقد و آسیب شناسی می شود. نهایتاً، مقاله با ارائه راهکارهایی برای بازاندیشی در مفهوم و سازوکار نمایندگی، امکان های حقوقی، فناورانه و نهادی گذار به الگویی ترکیبی، شفاف و پاسخ گو در چارچوب مشارکت پلتفرمی را ترسیم می نماید.نمایندگی سیاسی یکی از مفاهیم کلیدی در نظام های حقوق عمومی معاصر است؛ مفهومی که در تقاطع اراده عمومی، اقتدار نهادی و مشروعیت سیاسی شکل می گیرد و از بدو پیدایش دولت مدرن تاکنون، بارها دستخوش تحول مفهومی و دگرگونی ساختاری شده است. در سیر تاریخی گذار از دموکراسی کلاسیک یونانی، الگوی پارلمان محور مدرن، تا وضعیت سیال کنونی در عصر پلتفرم های دیجیتال، مرزهای میان نمایندگی و مشارکت، فاعلیت سیاسی و الگوریتم، و میان قانون و داده، دچار تداخل و تنش شده اند. مقاله حاضر، با رویکرد تطبیقی و تحلیلی، می کوشد این تحولات را در پرتو مبانی نظری فلسفه حقوق عمومی، تحلیل گفتمان نمایندگی و تجربه های حقوقی نوظهور بازخوانی کند. بدین منظور، تجارب نظام های منتخب از جمله آلمان (در تنش میان پارلمان نخبگان و الگوهای مشارکت پلتفرمی)، استونی و تایوان (با نهادینه سازی دموکراسی دیجیتال)، سوئیس (با ساختار دموکراسی نیمه مستقیم)، و ایالات متحده امریکا (در معرض فشارهای پلتفرمی بر نظام حزبی) بررسی و تحلیل شده اند. سپس وضعیت مفهومی و حقوقی نمایندگی در نظام حقوقی ایران با تمرکز بر قانون اساسی، عملکرد نهادهای انتخابی و چالش های نهادی موجود، نقد و آسیب شناسی می شود. نهایتاً، مقاله با ارائه راهکارهایی برای بازاندیشی در مفهوم و سازوکار نمایندگی، امکان های حقوقی، فناورانه و نهادی گذار به الگویی ترکیبی، شفاف و پاسخ گو در چارچوب مشارکت پلتفرمی را ترسیم می نماید.
The Transformation of Political Representation in Comparative Constitutional Law: From Classical Democracy to Platform-Based Participation
Political representation is one of the key concepts in contemporary systems of public law; a notion that emerges at the intersection of the general will, institutional authority, and political legitimacy. Since the formation of the modern state, this concept has undergone multiple phases of conceptual redefinition and structural transformation. In the historical trajectory spanning from classical Greek democracy and modern parliamentary models to the fluid condition of the digital platform era, the boundaries between representation and participation, political agency and algorithmic systems, and law and data have become increasingly blurred and contested. This article, through a comparative and analytical approach, seeks to revisit these transformations in light of foundational theories in the philosophy of public law, critical discourses on representation, and the legal-institutional practices emerging in contemporary governance. To this end, the experiences of selected jurisdictions including Germany (marked by tensions between elite-centered parliamentary structures and emerging participatory platforms), Estonia and Taiwan (pioneers of digital democracy and institutionalized CrowdLaw), Switzerland (with its semi-direct referendum-based model), and the United States (under platform-driven pressures on its party system) are critically examined. Subsequently, the article evaluates the conceptual and legal dimensions of political representation in the Islamic Republic of Iran, with a focus on constitutional principles, the performance of representative institutions, and prevailing structural challenges. Finally, by offering a set of policy and legal proposals, the article explores the legal, technological, and institutional pathways toward a hybrid model of political representation grounded in transparency, accountability, and platform-based participation. Rebuilding representation in Iran requires a hybrid model; one that neither leads to the negation of existing institutions nor to an unquestioning fascination with technology, but rather establishes a link between parliament, councils, and digital platforms. Such a model can revive the capital of public trust and show that representation is still alive, provided that it speaks to the will of the people in the present and in the language of transparency and accountability.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
