تربیت قرآنی: ویژگی‌های علم تعلیم و تربیت

۱. موضوع تربیت، انسان است و انسان موجودی پیچیده است. بسیاری از ابعاد وجودی او هنوز در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است. نوع زندگی فردی و به تبع اجتماعی او، نیز دائما در حال تحول و دگرگونی م. ب.. به همین دلیل علم تعلیم و تربیت نیز از جهات مختلف دارای حساسیت فوق العاده‌ای است. گرچه بخشی از اهداف، مبانی، اصول، روش‌ها، شیوه‌ها و فنون، ابزار و وسائل و... تربیتی، همیشه ثابت بوده و هست، لکن در بسیاری موارد دائم در حال تغییر است. ۲. علم تعلیم و تربیت یا به تعبیری معروف تر علوم تربیتی، از جمله علوم بین رشته‌ای است. این علم از مجموعه‌ای از علوم انسانی و غیر انسانی از قبیل: تاریخ، اقتصاد، آمار، ریاضیات، فیزیولوژی، روان شناسی ، جامعه شناسی ، انسان شناسی ، مردم شناسی، و حتی فلسفه و هنر و... بهره می‌برد. ۳. علم تعلیم و تربیت صرفا یک علم نظری محض نیست بلکه علمی کاربردی است. یافته‌های این علم در عمل برای تربیت انسان به کار گرفته می‌شود و اساسا سودمندی علم تعلیم و تربیت به کاربردی بودن آن است. ۴. در تعلیم و تربیت، همانند برخی علوم دیگر، علاوه بر یافته‌ها و نظریه‌های علمی، یک سیستم و نظام تربیتی نیز پی ریزی می‌گردد تا آن یافته‌ها و نظریه‌های علمی در عمل به کار گرفته شود. این سیستم دارای سلسله‌ای از اهداف، مبانی، اصول، شیوه‌ها، خط مشی‌ها، ... و روش‌های ویژه‌ای م. ب.. ۳. ۱ - علم تعلیم و تربیت اسلامی تعلیم و تربیت جدید، همانند دیگر علوم انسانی، بیشتر در قرون اخیر، به خصوص در قرن بیستم، دچار تحول و دگرگونی و رشد بوده است. اما در اسلام و منابع اسلامی به تربیت به معنای عام آن از همان ابتدای ظهور این دین مقدس الهی اهمیت فوق العاده‌ای داده شده است. انسان موضوع تربیت و یکی از اساسی‌ترین موضوعات مطالعاتی این علم محسوب می‌شود. چرا که تربیت را «فراهم آوردن زمینه برای پرورش دادن و به فعلیت رساندن تمام استعدادهایی می‌داند که خداوند بالقوه در نهاد او به ودیعت نهاده است.» این انسان تنها به وسیله کسی می‌تواند به درستی شناسانده شود و سپس تربیت گردد که خود خالق اوست. لذا بهترین منبع مطالعه انسان و علم انسان شناسی، منابع متصل به وحی الهی، یعنی قرآن و روایات م. ب.. در منابع اسلامی به این نکته مهم تذکر داده شد که زمام تربیت انسان باید به دست کسی باشد که از رمز و راز او و زوایای آشکار و پنهان و ابعاد مختلف وجودی‌اش، حتی از خود آدمی آگاه تر است. کسی که گل وجودش را سرشته، خمیر مایه فطرتش را به دست خویش آفریده باشد،. در آن از روح خود دمیده،. عقل ، عاطفه ، وجدان و معنویت خواهی را در ذاتش نهاده و همیشه با او م. ب. که: ولقد خلقنا الانسان ونعلم ما توسوس به نفسه ونحن اقرب الیه من حبل الورید. در منابع اسلامی آنچه هدف ارسال رسل و بعثت انبیاء الهی (علیهم‌السّلام)شمرده شده است، تربیت انسان و انسان سازی و به فعلیت رساندن تمام گنجینه‌ها و استعدادهای نهفته در درون وی بوده است.(فبعث فیهم رسله و واتر الیهم انبیائه... و یثیروا لهم دفائن العقول....) هدف از آفرینش انسان و تربیت او جز این نمی‌تواند باشد. اتفاقا در قرآن خداوند نیز به عنوان مربی انسان معرفی شده است.. منبع: تعلیم و تربیت در اسلام، صدرا، ص۷۷ · حجر/سوره۱۵، آیه۲۶ · حجر/سوره۱۵، آیه۲۹ · ق/سوره۵۰، آیه۱۶ · خ ۱، ص۳۸ · اسراء/سوره۱۷، آیه۲۴