تعارض بین مفهوم و منطوق — منطوق نطق لفظ و یا کلامی است

منطوق نطق لفظ و یا کلامی است که در محل نطق دلالت بر معنای خود نماید. مانند دلالت لفظ انسان بر معنی حیوان و ناطق این لفظ منطوق است. به عبارت دیگر وجود لفظی با دلالت مطابق کلمات و جملات بر معنی و مدلول خود را منطوق گویند. همچنین اگر مدلول لفظ حکمی از احکام و یا وصفی از اوصاف شینی باشد که آن شی در متن کلام ذکر شده و کلام نیز در حال نطق بر آن دلالت کند را منطوق نامند. چنانچه معلول لفظ حکم یا وصف شیئی باشد که آن شیء در متن کلام ذکر نشده و کلام نیز در غیر زمان نطق بر آن دلالت کند، آن را مفهوم گویند. به عبارت متد دیگر وجود ذهنی و لوازم منطوق یا مدلول دلالت التزامی کلمات و جملات را مفهوم نامند. دلالت لفظ به خارج محل کلام و محل لفظ را مفهوم گویند. جمله اکرم العالم که مدلول آن حکمی از احکام است، منطوقاً ب پر وجوب احترام یا عبارت آقای … در حقوق جزا م. ب. مدلول آن وصفی از اوصاف م. ب. و بر تخصص او در حقوق جزا دلالت دارد و مفهوماً بر عدم تبحر و تخصص او در غیر حقوق جزا دلالت دارد. مدلول لفظ در اولی مذکور در کلام است و دومی غیر مذکور م. ب.. در ماده ۸۰۸ ق.م آمده است: هرگاه مال غیر منقول قابل تقسیمی بین دو نفر مشترک باشد و یکی از دو شریک حصه خ. ر. ب. قصد بیع به شخص ثالثی منتقل کند شریک دیگر حق دارد قیمتی را که مشتری داده به او بدهد و حصه مبیعه را تملک نماید. این حق را حق شفعه و صاحب آن را شفیع می گویند. شرایط مذکور برای اعمال حق شفعه منطوق است و استفاده ای که از این شروط میشود مانند این که اگر مال غیر منقول نباشد یا دو نفر نباشند را مفهوم این ماده گویند. بنابراین مفهوم عبارت آن است که از خود کلام و از سیاق عبارت حاصل نگردد بلکه از فحوای کلام و از فحوای خطاب بدست آید. به عنوان مثال در آیه شریفه ولا تقل لهما اف منطوق عبارت این است که به پدر و مادر خود «اف نگویید ولی مفهوم آن این است که به ایشان احترام بگذارید.