تعارض دو استصحاب — پدر و فرزندی در حادثه اتومبیل یا

گاه اجرای دو استصحاب با هم تعارض دارد. یعنی حکمی که در نتیجه آن دو به دست می آید با هم جمع نمی شود. پس این پرسش به میان می آید که آیا باید از اجرای هر دو اصل چشم پوشید یا میتوان یکی را بر دیگری مقدم داشت؟ و در صورت اخیر نیز معیار این ترجیح کدام است؟ برای پاسخ دادن به این مسأله باید سبب تردید را در هر یک از آنها ملاحظه کرد: میرزای نائینی و محمد علی کاظمی، فوائد الاصول جزء ۴، ص ۲۵۵؛ محقق قمی، قوانین الاصول اجرای اصل از میان برود دیگر موردی برای اجرای استصحاب متعارض باقی نمی ماند. فرض کنیم شخصی هم اکنون دیوانه است؛ دو ماه پیش خانه خود را فروخته و معلوم نیست که در آن زمان دیوانه بوده است یا عاقل اگر سلامت پیشین او استصحاب شود، باید گفت در هنگام معامله عاقل بوده و خانه او به خریدار منتقل شده است. برعکس هرگاه بقای خانه در ملک او استصحاب شود، نمی توان معامله را نافذ شمرد. ولی چون شک در اهلیت فروشنده سبب تردید در انتقال خانه شده است و با استصحاب اهلیت سابق او این تردید از میان می رود استصحاب اهلیت سببی) حاکم است و باید در چنین مواردی معامله را نافذ دانست. در موردی که تردید در هر یک از دو موضوع سبب خاص دارد، چاره ای جز چشم پوشی از هر دو استصحاب نیست. هر جا که مفاد دو اصل با هم تعارض پیدا کند و دلیلی بر حکومت یکی از آنها نباشد، هر دو اصل از اعتبار می افتد اذا تعارضا تساقطا). پدر و فرزندی در حادثه اتومبیل یا آتش سوزی می میرند و تاریخ مرگ هیچ کدام معین نیست. استصحاب حیات هر کدام ایجاب میکند که در زمان فوت دیگری زنده فرض شود و چون اجرای اصل در هر دو امکان ندارد هیچ کدام از دیگری ارث نمی برد. این فرض در ماده ۸۷۳ قانون مدنی نیز پیش بینی شده است: اگر تاریخ فوت اشخاصی که از یکدیگر ارث می برند مجهول و تقدم و تأخر هیچ یک معلوم نباشد، اشخاص مزبور از یکدیگر ارث نمی برند، مگر آنکه فوت به سبب غرق یا هدم واقع شود، که در این صورت از یکدیگر ارث می برند.