تعریف مال غیر منقول — ضابطه اتصال مال به محل و عدم

بر مبنای ضابطه سهولت در جابجایی و امکان تغییر محل استقرار مال قانونگذار آن را به منقول و غیر منقول تقسیم نموده است. هر چند فایده این تقسیم فراتر از این خصوصیت ظاهری است. ماده ۱۲ ق.م در تعریف مال غیر منقول می گوید: «مال غیر منقول آن است که از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود اعم از اینکه استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان به نحوی که نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود. منطبق با همین تعریف، به موجب ماده ۱۹ ق.م مال منقول مالی است که جابجایی آن از یک محل به محل دیگر امکان پذیر باشد. بی آنکه این جابجایی به آن مال یا محل استقرار آن خرابی وارد سازد. ضابطه اتصال مال به محل و عدم امکان جابجایی معیار قطعی برای شناسایی مال غیر منقول از منقول نیست. قانونگذار در مواردی اموالی را که امکان جابجایی دارد را نیز در دسته اموال غیر منقول قرار داده است. از اینر و مطابق ماده ۱۷ ق.م حیوانات و اشیائی که مالک آن را برای عمل زراعت اختصاص داده باشد از قبیل گاو و گاومیش و ماشین و اسباب و ادوات زراعت و تخم و غیره و به طور کلی هر مال منقول که برای استفاده از عمل زراعت لازم و مالک آن را به این امر تخصیص داده باشد از جهت صلاحیت محاکم و توقیف اموال جزو ملک محسوب و در حکم مال غیر منقول است و همچنین است تلمبه و گاو و یا حیوان دیگری که برای آبیاری زراعت یا خانه و باغ اختصاص داده شده است». جداسازی شمار اندکی از اموال که سازگار با ضابطه اموال منقول قابلیت جابجایی دارد، مبتنی بر حکمت قانونگذار بوده و به منزله به هم ریختگی قاعده اصلی در شناسایی دو دسته از اموال نیست.