تفاوت شهادت کارشناس با شاهد — در گواهی آنچه دادگاه از شاهد می

کارشناس نیز همانند شاهد اطلاعات خود را درباره موضوع تحقیق بیان میکند و دادگاه با اعتماد به صلاحیت علمی و اخلاقی فهم درست و راستگویی) او، این گفته ها را به عنوان اماره های اثبات موضوع می پذیرد. با وجود این شهادت کارشناس با گواهی شاهدان عادی از دو جهت تفاوت دارد ۱ کارشناس به دلیل تخصص در رشته علمی یا فنی یا داشتن تجربه و ممارست شغلی، آگاهی ویژه ای دارد که در دسترس مردم عادی نیست. به همین دلیل، قانون برای شهادت این گواه متخصص آثار و تشریفات خاص معین کرده است. در واقع، کارشناس مشاور دادگاه در تمیز حق است، در حالی که شاهد ماده خاصی از واقع را در اختیار او قرار می دهد تا خود به تأمل آنچه را نیاز دارد استنباط کند. به بیان دقیق تر درجه استنباط کارشناس در بیان آنچه می گوید به مراتب بیش از نتیجه گیری های متعارف در مورد گواهان عادی است به عنوان مثال اگر شاهد با دیدن چاقویی برنده و مشاهده حرکت دست متهم به سوی قربانی این نتیجه عرفی را می گیرد که چاقو در سینه مقتول نشسته است کارشناس باید در غیاب صحنه نزاع از چگونگی بریده شدن سینه و آزمایش قطره های خون اثر انگشت متهم و تعیین ساعت قتل به همان نتیجه پرسد و در تمام مراحل آزمایش به استنباط بپردازد. در گواهی آنچه دادگاه از شاهد می پرسد، دریافت و فهم او از واقع است که با بیان دیده ها و شنیده های شاهد انجام می شود خواه این محسوسات به طور مستقیم با واقع مربوط باشد یا محسوس شاهد معینی را بیان کنند. بدین ترتیب دادگاه از شاهد اعتقاد و استنباط نمی خواهد بیان واقع و نقل دقیق محسوس او را جویا می شود. پس اگر گفته شاهد نقل خالص محسوس او نباشد، آمیزه آن با به آن دو تفاوت اصلی میتوان این نکته را افزود که شاهد از اطلاعات پیشین ۳۱۶ اختلاف در تمیز ماهیت پس از ملاحظه شباهتها و تفاوت های نظر کارشناسی و بیان گواهی این پرسش قابل طرح است که آیا کارشناسی نیز قسمی از گواهی است یا ماهیت مستقلی دارد یا در زمره اماره ها است؟ پرسش طرح شده به ویژه از این جهت اهمیت دارد که قانون مدنی کارشناسی را در زمره دلایل اثبات دعوا نیاورده است ولی قانون آیین دادرسی مدنی کارشناسی را در بخش دلیل و در کنار سایر ادله آورده است. این سنخ طرح و مطالعه ذهن را متوجه این اشکال می کند که آیا کارشناسی را باید ملحق به یکی از ادله شناخته شده در قانون مدنی کرد و به عنوان مثال، از اقسام شهادت و اماره شمرد یا آن را ابزار مستقلی برای تحقیق دادگاه و کشف واقع شمرد؟ نویسندگان حقوقی که تاکنون به بحث درباره کارشناسی پرداخته اند با صراحت پاسخی به پرسش اساسی مربوط به ماهیت کارشناسی نداده اند، ولی از این که بحث کارشناسی را جدای از شهادت و اماره مطرح ساخته اند، چنین استنباط می شود که تمایل به استقلال موضوع داشته اند؛ موضعی که در حقوق فرانسه نیز احساس می شود. برعکس در حقوق انگلیس و آمریکا، شهادت