آیین دادرسی (واژه مرکبی است که در سال ۱۳۱۸ هجری شمسی فرهنگستان ایران آن را به جای اصول محاکمات انتخاب کرده و از دو کلمه آیین به معنای رسم، روش، شیوه، قاعده ، قانون ، تشریفات و دادرسی به مفهوم محاکمه ، به داد مظلوم رسیدن، رسیدگی به دادخواهی دادخواه ترکیب شده است.) به اعتبار طبیعت حق مورد دعوی و نوع مرجع رسیدگی آن به اقسامی از قبیل آیین دادرسی مدنی، کیفری، بازرگانی و اداری منقسم میشود که بازگشت همه این تقسیمات به دو تقسیم اصلی آیین دادرسی مدنی و کیفری است.
۱. آیین دادرسی مدنی به مجموع قواعد و تشریفاتی اطلاق میگردد که در رسیدگی به دعاوی و از طرف دادگاهها و اصحاب دعوی و سایر کسانی که به طریقی در رسیدگی دخالت دارند از قبیل: منشیان و کارکنان دفاتر دادگاهها، مامورین ابلاغ و احضار شهود ، کارشناس باید ملحوظ و مراعات گردد.
۲. آیین دادرسی کیفری نیز مجموع قوانین و ترتیباتی است که ناظر به کشف و تعقیب جرم و تطبیق عمل با قانون و تعیین مجازات مجرم و کیفیت اجرای حکم است.
۲ - تفاوتهای اساسی آیین دادرسی مدنی و کیفری فرق عمده این دو آیین این است که در آیین دادرسی مدنی از فرد در مقابل تجاوز افراد دیگر یا نمایندگان جامعه حمایت میشود. ولی در آیین دادرسی کیفری هدف حمایت از جامعه و نظم عمومی در برابر تجاوز فرد یا افراد است. دیگر این که در غالب دعاوی مدنی شخصیت اصحاب دعوی، مطمح نظر نیست؛ بلکه دعوی ارتباطی با شخصیت افراد ندارد از قبیل: صحّت یا بطلان عقد ، نفوذ یا عدم وصیّت ، بقا یا سقوط خیار شرط و امثال آن که همواره بر مبنای خواسته معین بیتوجه به شخصیت طرفین فصل خصومت میشود.
ولی دعاوی جزایی متوجه شخص و شخصیت است و مجرم ب. ت. ب. خصوصیات روحی و جسمی و نحوۀ زندگی و عوامل مؤثر در وقوع و شرایط زیست و به کمک علومی از قبیل روانشناسی ، جامعهشناسی ، پزشکی ، روان پزشکی ، زیستشناسی تحت بررسی و محاکمه قرار میگیرد و از این نظر میتوان گفت آیین دادرسی کیفری جنبه شخصی و فردی دارد، به خلاف آیین دادرسی مدنی که دارای جنبه موضوعی و کلی است و این اختلافات موجب میشود که طرز محاکمه دعاوی مدنی و جزایی به کلی متفاوت باشد. ولی با همه این تفاوتها این دو رشته از علم حقوق هر دو از سازمانهای قضایی و صلاحیت قاضی و صلاحیت دادگاهها و تشریفات راجع به اقامه دعوی و ادله اثبات آن نحوه رسیدگی به دلایل و کیفیت استماع مدافعات و صدور و اجرای حکم سخن میگویند.
منبع: آیین دادرسی مدنی، ج۱، ص۱
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
