تنبیه‌الامة و تنزیه‌الملة (کتاب): نکته

و حق محاسبه و مراقبت داشتن ملت و مسئولیت متصدیان هم از فروع این دو اصل است. و نیز هنگامی که از یکی از مردم عادی شنید که اگر کج بروی، با شمشیر تو را راست می‌کنیم، به چه اندازه از این درجه استقامتِ امت اظهار بشاشت نمود. استناد به این نکات تاریخی، از سوی یک مجتهد شیعه در محیطِ نجفِ آن روزگار، بیانگر اهمیت «آزادی» و «مساوات» در اندیشۀ اوست. ۵. ۲ - غفلت مسلمانان غربیان با استفاده از این اصول پیشرفت کردند و مسلمانان با غفلت از آن‌ها به قهقرا رفتند. گردن نهادن به تحکمات خودسرانۀ رؤسای مذاهب و ملل هم که به عنوان دیانت ارائه می‌دهند، عبودیت آنان است. و مساوات را نیز به «مساوات اصناف مکلفین مانند بالغ و نابالغ و عاقل و مجنون و صحیح تندرست و مریض و مختار و مضطر و... وغیر ذلک» تفسیر کردند. ب) جلوگیری از مداخله و نفوذ بیگانگان و آگاهی از حیله‌های رایج در عرصه سیاست بین الملل و تدارک نیروی دفاعی و امکانات رزمی لازم. و این کار موقوف بر دو امر است: اول وجود قانون اساسی که در آن حدود اختیارات سلطان و «کلیۀ حقوق طبقات اهل مملکت» مشخص شده باشد. و همچنین آزادی ملت در اعتراضات به حاکم و غیرها از مقولۀ استحقاق و حق ملت است؛ اما رفتار عادلانۀ سلطان حتی اگر شخص سلطان مستجمع کمالات هم باشد، از مقولۀ تفضل است و وافی به حقوق ملت نخواهد بود. بنابراین بدیهی است ساز و کاری مانند مشروطه که می‌تواند در جایی که رفع ید از حاکم غاصب متجاوز ممکن نیست، با «ترتیبات عملیه» و «گماشتن هیئت نظار» توان « تصرف » و اِعمال قدرتش را محدود و مقید کند، واجب باشد. حضرت علی (علیه‌السلام) نیز در نامه خود به مالک اشتر بر این امر تأکید کرده است. ولی در اداره این امور، تصدی مستقیم شخص فقیه یا مجتهد عنوان پیوند لازم نیست و وجود شماری از مجتهدان عادل و یا نمایندگان آن‌ها در میان منتخبان مردم و موافقت آن مجتهدان با مصوبات، در کسب صحت و مشروعیت آن کافی است. ب) نظارت نمایندگان مجلس شورای ملی بر اجرای وظایف دولت ( قوه مجریه )، که خود تنها مانع تبدیل «سلطنت ولایتیه»، به «مالکیت طلقه» است. این امر مورد تأیید شرع و خردمندان و برای حفظ نظام واجب است. او د. ح. شهروندان غیرمسلمان خیرخواهی نسبت به وطن و نوع بشر را مطرح می‌سازد. منبع: ج۱، ص۷۶، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۸-۸۰، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۸۱-۸۲، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۹۲، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۹۳، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۳۵ـ۳۶، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۸۵، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۸۳-۸۴، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۸۴- ۸۵، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۲۶، نائینی) · ج۱، ص۹۰، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۹۱، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۱۵۸، نائینی) · ج۱، ص۳۹ـ۴۰، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۴۰، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۶۷، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۶۷-۷۰، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۴۰ـ۴۳، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۷۱، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۱- ۷۲، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ص۷۲-۷۳، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۳، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۴، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۲-۷۳، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۷۲، به کوشش روح‌الله حسینیان، تهران، ۱۳۸۵ش · ج۱، ص۴۳، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۷۵ـ ۷۹، حوزه، سال ۱۳، ش ۴ و ۵ (مهر ـ دی ۱۳۷۵) · ج۱، ص۱۳۳ـ ۱۳۸، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۱۳۸ـ۱۴۰، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۴۸، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۴۸ـ۴۹، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۴۷ـ ۴۸، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۸۳ ـ۹۱، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۱۱۳ـ۱۱۷، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش · ج۱، ص۱۲۴ـ۱۲۶، یا، حکومت از نظر اسلام، چاپ جواد ورعی، قم ۱۳۸۲ش