تنظیم شیوه اجرا و رعایت اصل ترتیب — ماده ۱۷ آیین نامه نحوه اجرای احکام

در رویارویی با تعدد محکومیت ها از گونه های متفاوت شیوه درست آن است که در آغاز حکم محکومیت به حبس اجرا شود و پس از آن جزای نقدی از دادباخته دریافت گردد و سرانجام شلاق تعزیری بر او تحمیل شود. اما چنانچه قاضی صادر کننده حکم بنا بر ملاحظاتی این ترتیب و آهنگ را دگرگون سازد، قاضی اجرا مکلف به اجرای حکم به ترتیب آمده در حکم دادگاه است. حکم ماده ۱۳۵ ق.م. نشانه دیگری از رعایت اصل ترتیب در اجرای احکام کیفری است: در تعدد جرائم موجب حد و تعزیر و نیز جرائم موجب قصاص و تعزیر مجازاتها جمع و ابتداء حد یا قصاص اجرا میشود مگر حد یا قصاص، سالب حیات و تعزیر، حق الناس یا تعزیر معین شرعی باشد و موجب تاخیر اجرای حد نیز نشود که در این صورت ابتداء تعزیر اجراء می گردد. ماده ۱۷ آیین نامه نحوه اجرای احکام حدود سلب حیات قطع عضو قصاص نفس و عضو و جرح، دیات شلاق تبعید نفی بلد، اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محل های معین مصوب ۱۳۹۸ در همین ارتباط مقرر میدارد: «در محکومیت توأمان به مجازات های حد و قصاص، در صورتی که با اجرای حد زمینه اجرای قصاص حذف یا موجبات تأخیر اجرای آن فراهم شود، ابتدا قصاص اجرا میشود؛ همانند مجازات حد سالب حیات و مجازات قصاص نفس و یا قصاص عضو که در این صورت مجازات قصاص ابتدا اجرا می شود. همینطور ماده ۱۸ آیین نامه مقرر میدارد: «در محکومیت توأمان به مجازاتهای حد و تعزیر، در صورتی که مجازات حد سالب حیات و تعزیر حق الناس و یا تعزیر معین شرعی باشد و اجرای مجازات تعزیری موجب تأخیر حد نشود، ابتدا مجازات تعزیری و سپس مجازات حد سالب حیات اجرا می شود. در اجرای هر یک از انواع مجازاتها آیینها و شرایط خاصی بر پایه رعایت حقوق متهم، کرامت انسانی او، عرف جاری نزاکت مورد عمل در سطح جهانی آموزه های اخلاقی و اصول حاکم بر حقوق کیفری حاکم است که قاضی اجرا ناگزیر به مراعات آن است. این ملاحظات قانونی و عرفی در آیین نامه های مربوط به اجرای مجازات ها آمده است. برای نمونه در اجرای حکم اعدام برابر ماده ۴۰ آیین نامه یاد شده آمده: «مجازات های اعدام و قصاص نفس به صورت حلق آویز و از طریق طناب دار و یا به شیوه دیگری که کمترین آزار را برای محکوم داشته باشد اجرا می شود. در اجرای مجازات شلاق که البته بهتر است در همسویی با نزاکت جهانی و مراعات کرامت انسانی به تدریج برچیده شود و جای خ. ر. ب. مجازاتهای مناسب با شخصیت انسانی بزهکار دهد از اصابت شلاق به نقاط حساس جلوی بدن و زمینه سازی وخامت حال داد باخته باید به جد خودداری ورزید. در مورد محکومان زن ضربات شلاق از شانه تا پایین کمر به صورت مساوی و غیر متمرکز نواخته میشود مواد ۱۲۵ و ۱۳۱ آیین نامه مزبور). در بحث رعایت اصل ترتیب، مراعات فرآیندهای اجرای حکم و پیوستگی و هماهنگی آیین ها ضروری است. در مورد داد باخته ای که به قید کفالت یا وثیقه آزاد شده، نخست احضار داد باخته و سپس اخطار به کفیل یا وثیقه گذار برابر ماده ۵۰۰ ق.آ.د.ک اجتناب ناپذیر است. همین طور اقدام به جلب داد باخته پس از ناامیدی از حضور سرخود یا پاسخ به احضاریه باید مورد عمل قرار گیرد.