دکترین
تهران: نظام آموزشی
در نزد فتحعلی‌شاه کسی نمی‌توانست نام مکتب و مدرسه را ببرد و به هنگام خواب او داستان‌گزار اجازه نداشت که از روی کتاب و نوشته برای او قصه بخواند. دیگر هیچ کاره می‌شویم!. پس از آن هم مانع مسافرت فرنگ بود و نسبت به تعلیمات فرنگی سرسنگین. شمار بزرگی از این معلمان طلبه بودند. مشق خط آن‌ها نیز برعهده مشّاق بود که از روی قطعه‌های خط میرعماد و درویش به آن‌ها سرمشق می‌دادند. دختران را که به ۹ سالگی، سال آغاز روزه گرفتن، می‌رسیدند از مکتب در می‌آوردند و به مکتب رفتن پس از این سن را برای آن‌ها عیب می‌شمردند.
در مکتب‌خانه‌های عمومی ملامکتبی و ملاباجی به پسران و دختران عامه مردم درس می‌دادند. ملامکتبی‌ها و ملاباجی‌ها انجام دادن همه کار‌های خانه و دکان خود و اتاق مکتب را به شاگردان می‌سپردند. آن‌ها معتقد بودند که روش‌های کهنه و سنتی، محتوای محدود و کهنه مطالب آموزشی، مکان‌های نمور و بی‌جاذبه مکتب‌خانه‌ها و مکان‌های نامناسب آموزشی و معلمان ناآگاه و کم‌سواد نظام آموزشی باید از بنیاد دگرگون شوند. این مدارس همه حکومتی و متعلق به خواص بودند و شاهزادگان، اشراف‌زادگان و فرزندان رجال دولتی در آن‌ها تحصیل می‌کردند.
بهترین این مدرسه‌ها، مدرسه خیریه بود که منتظم‌الدوله سردار مکرم، وزیر قورخانه مبارکه آن را تأسیس و املاک بسیاری را وقف آن کرد. معلمان و خادمان مدرسه از موظفان سردار بودند و همیشه ۳۰ شاگرد یتیم در آن مقیم بودند که ماهانه نمی‌پرداختند و شام و ناهار و مخارج لباس و کتاب آنان را هم می‌دادند. این مدارس همه پسرانه بودند. همو در پایان مداخله زنان را در امور خاصّه رجال از قبیل علوم پلیتیکی و امور سیاسی مقتضی نمی‌داند. از زن ضبط و ربط، خانه‌داری خواسته‌اند، نه خوب‌نویسی...
برای طبقه نسوان خط حرام، حرام، حرام است. سواد جزئی ضرر ندارد. در مجلس دوم (۸ شعبان ۱۳۲۹)، هنگام بحث درباره دادن حق رأی به زنان، یکی از نمایندگان می‌گوید: از روی برهان اگر تأمل کنیم درمی‌یابیم که خداوند قابلیت در این‌ها) زنان (قرار نداده است که لیاقت حق انتخاب داشته باشند. البته پیش از آن برخی از روشنگران مدارسی برای تحصیل دختران و زنان به‌طور خصوصی راه انداخته بودند. بعد می‌افزاید: این مدارس به واسطه اغراض و امراض برخی اشخاص از رونق و پیشرفت افتاد و مردم به بعضی جهات از دایر کردن اینگونه مدارس خود را عقب کشیدند.
در ساختار اندیشگی مردم جامعه آن روز دو طرز نگرش اشرافی و مردمی وجود داشت. دقایقی بعد پسر ۴ ساله‌اش آن را می‌بیند و می‌گوید: آقاجان اوناها! پسر برای بر زبان نیاوردن بخش نخست نام حشره که آن را مستهجن می‌پنداشت، می‌گوید: کبوده! پس از دو سه هفته در میان گفت‌و‌گویمان بر سر چیزی ناگهان به من گفت: زکی. (از اصطلاحات لات‌ها و سینه‌چاک‌ها و مردم پایین‌شهر). چون اکثریت مردم که به این مدارس راه یافته‌اند، همه از طبقات پایین جامعه هستند.
زمانه را آخرالزمان ، و شیوه نوشتن شمار خطی اعداد را به زبان خارجه حرام می‌پنداشتند. در این نظام‌نامه مدارس را به ۳ دسته تعلیمات ابتدایی، تعلیمات متوسطه و تعلیمات عالیه تقسیم کردند. در نیمه شعبان ۱۳۱۷ق/۱۹ دسامبر ۱۸۹۹م مدرسه عالی علوم سیاسی (مشیرالدوله و پیرنیای بعدی) ریخته بودند) گشایش یافت. این مدرسه چندی به نام دارالمعلمین مرکزی نامیده می‌شد. بعد در ۱۳۰۷ش به دارالمعلمین عالی و بعد هم به دانش‌سرای عالی تبدیل شد. در ۱۳۳۹ق/۱۲۹۹ش بنابر تصمیم نصرت‌الدوله، وزیر عدلیه مدرسه عالی حقوق تشکیل شد. اولین رئیس آن شخصی به نام موسیو پرنی، مستشار فرانسوی عدلیه بود. ششمین شعبه آن دانشکده الٰهیات بود که در مدرسه سپهسالار دایر بود.
منبع: چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بنیان‌گیری آموزش نوین، ج۱، ص۱۹، حافظ، تهران، ۱۳۸۵ش، شم ۳۲ · تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران، ج۱، ص۱۴، از زمان ناصرالدین شاه تا آخر سلسله قاجاریه، تهران، ۱۳۴۴ش · خاطرات و خطرات، ج۱، ص۵۳، تهران، ۱۳۶۱ش · مدارس جدید در دوره قاجاریه، ج۱، ص۱۳۷-۱۳۸، تهران، ۱۳۷۷ش · چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بنیان‌گیری آموزش نوین، ج۱، ص۲۰، حافظ، تهران، ۱۳۸۵ش، شم ۳۲ · از خشت تا خشت، ج۱، ص۸۰، تهران، ۱۳۴۸ش · ج۱، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۴۲ش · تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج۴، ص۴۵۲-۴۵۳ برای تفصیل بیشتر، تهران، ۱۳۶۸ش · آموزش و دانش در ایران، ج۱، ص۲۲-۲۳، تهران، ۱۳۶۳ش · تجدد و تجددستیزی در ایران، ج۱، ص۲۰۴، تهران، ۱۳۸۱ش · مدارس جدید در دوره قاجاریه، ج۱، ص۵۶۳، تهران، ۱۳۷۷ش · مدارس جدید در دوره قاجاریه، ج۱، ص۵۶۸، تهران، ۱۳۷۷ش · اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار، ج۱، ص۴۵۶، تهران، ۱۳۵۶ش · مدارس جدید در دوره قاجاریه، ج۱، ص۱۷۹، تهران، ۱۳۷۷ش · حیات یحیی، ج۱، ص۱۹۳-۱۹۶، تهران، ۱۳۶۱ش · افضل التواریخ، ج۱، ص۳۸۲، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، ۱۳۶۱ش · روزنامه مجلس، ۱۳۲۴ق/۱۹۰۶م، ج۱، ص۴، س ۱، شم ۶ · اینجا طهران است، ج۱، ص۲۵۳، تهران، ۱۳۷۷ش · اینجا طهران است، ج۱، ص۲۷۶، تهران، ۱۳۷۷ش · اینجا طهران است، ج۱، ص۲۸۵ حاشیه، تهران، ۱۳۷۷ش · افضل التواریخ، ج۱، ص۳۸۲-۳۸۳، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، ۱۳۶۱ش · شرح زندگانی من، ج۱، ص۲۲۱-۲۲۲، تهران، ۱۳۴۱-۱۳۴۳ش · چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بنیان‌گیری آموزش نوین، ج۱، ص۲۲، حافظ، تهران، ۱۳۸۵ش، شم ۳۲ · تاریخ بیداری ایرانیان، ج۱، ص۱۹۱، به کوشش علی‌اکبر سعیدی‌سیرجانی، تهران، ۱۳۴۶ش · کارنامه فرهنگی فرنگی در ایران، ج۱، ص۵۵-۵۶، ۱۸۳۷-۱۹۲۱م، تهران، ۱۳۸۰ش · یادداشت‌هایی از زندگانی خصوصی ناصرالدین‌شاه، تهران، ۱۳۶۱ش · ج۱، ص۴۰۱، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ۱۳۶۸ش · ج۱، ص۴۰۳-۴۰۴، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ۱۳۶۸ش · دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۶۴۸ · تاریخ اجتماعی و فرهنگی، ج۳، ص۱۸۶، تهران، ۱۳۷۸ش · شرح زندگانی من، ج۲، ص۳۱۵-۳۱۶، تهران، ۱۳۴۱-۱۳۴۳ش · تاریخ فرهنگ ایران، ج۱، ص۳۵۰، تهران، ۱۳۳۶ش · ج۱، ص۴۰۴-۴۰۵، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ۱۳۶۸ش · ج۱، ص۴۰۶، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ۱۳۶۸ش · ج۱، ص۴۰۷-۴۰۸، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، ۱۳۶۸ش · Modern Iran، ج۱، ص۱۳۷، London، ۱۹۴۱ · دایرة المعارف فارسی، ج۱، ص۹۳۶ · ج۱، ص۱۴۹، ۱۳۱۲ش · ج۱، ص۱۵۰، ۱۳۱۲ش
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.