جامعیت قرآن: دیدگاه دوم در جامعیت قرآن

دیدگاه دوم: قرآن فقط کتاب آخرت است. اینان، شان قرآن را بالاتر از آن می‌دانند که درباره ی مسایل این دنیای خاکی سخن گوید. اگر قرآن گاهی از مسایل این جهان (اعم از اشاره‌های علمی و تکوینی مثل هفت آسمان ـ حرکت خورشید و... و یا مطالب حقوقی و اجتماعی مثل حدود ، ارث ، ربا و... یاد می‌کند) برای همراهی با فرهنگ زمانه بوده است، نه این که در مقام بیان حقایقی باشد. این‌ها می‌گویند: «معقول نیست که از کتب مقدس دینی ، چه قرآن و چه غیر آن انتظار داشته باشیم که در صدد تشریح و حتی اشاره به چگونگی آسمان و جهان باشند». بر طبق این دیدگاه قرآن وام دار مسایل رایج زمان خویش است و «قرآن زبانی دیگر دارد. قرآن در مقام بیان مسایل معنوی و اخلاقی و تربیتی است». کتاب خدا در نهایت انسان‌ها را دعوت می‌کند که قشر و پوسته ی قرآن را فروگذارند و با عقل خود به حل و فصل همه امور بپردازند. ۳. ۱ - قرآن بازتاب فرهنگ زمانه از ظاهر سخنان این افراد بر می‌آید که قرآن جامع مسایل مربوط به آخرت است و از مسایل دنیوی بیگانه است. هر چند ممکن است که این دیدگاه به طور کامل مورد قبول همه طرفداران این دیدگاه نباشد. هم چنین از لازمه ی سخن برخی از نویسندگان معاصر که می‌گویند اشارات علمی و احکام حقوقی، جزائی و اجتماعی اسلام بازتاب فرهنگ زمانه است همین نظریه استفاده می‌شود. از سخن این دسته اخیر چنین برمی آید که قرآن در دنیای فعلی قابل اجرا نیست. زیرا احکام آن مربوط به عصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)بوده است و در دنیای کنونی انسان باید بر طبق عقل عمل کند. ۳. ۲ - دلایل این دیدگاه دلایل صاحبان این دیدگاه به طور عمده عبارت است از: ۱. تاثیر فرهنگ زمانه عصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)در قرآن کریم؛ ۲. «و ما ارسلنا من رسول الابلسان قومه» قرآن به زبان قوم سخن گفته است. بنابراین مطالبی که در میان مردم رایج بوده و جزیی از فرهنگ آنان بوده است در قرآن راه پیدا کرده است. ۳. ۳ - نقد دیدگاه دوم ۳.۳. ۱ - تفریط در این دیدگاه همان گونه که دیدگاه اول (وجود همه علوم بشری در قرآن) راه افراط را در پیش گرفته بود. این دیدگاه نیز راه تفریط را پیموده است. در حالی که قرآن کتابی معتدل است که، همیشه راه میانه و اعتدال را حفظ کرده است. یعنی هم به دنیا و هم به آخرت توجه نموده است. قرآن نه مانند تورات است که در سراسر آن سخنی از معاد نمی‌گوید و نه مانند انجیل ، که همه توجه آن به آخرت معطوف باشد. (منظور تورات و انجیل، تحریف شده ی فعلی است.) همان طور که در قرآن بیش از ۱۲۰۰ آیه (یک پنجم قرآن) مربوط به معاد است بیش از ۷۵۰ آیه نیز مربوط به طبیعت و جهان اطراف ماست. بسیاری از آیات قرآن مسایل اجتماعی و حقوقی مثل ولایت ، اطاعت از پیامیر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)و جانشینان ایشان، مسایل جنگ و جهاد و دفاع ، حرمت ربا ، حلال بودن معاملات ، حقوق زن و شوهر ، مبارزه با مفاسد اجتماعی مانند زنا و موارد دیگر را بیان می‌کند (در دیدگاه سوم به این مطلب بیشتر می‌پردازیم). با این حال آیا می‌توان گفت که قرآن فقط مربوط به مسایل معنوی و آخرتی است؟ اگر این گونه از آیات قرآن را کنار بگذاریم ما شاید مجبور شویم قرآن را نصف کنیم. ۳.۳. ۲ - عدم نقص قرآن از طرف دیگر این دیدگاه مستلزم ناقص بودن قرآن است. یعنی پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)که عرب بوده است به زبان عربی سخن گفته است تا مردم سخن ایشان را زودتر و بی واسطه بفهمند. پیامبران دیگر نیز هر کدام به لغت قوم خود سخن گفته‌اند. بنابراین سخن گفتن به «لغت قوم و مردم» مستلزم پذیرش تمام فرهنگ آنان نیست. بلی، قرآن هم چون هر کتاب دیگر که به زبان یک ملت نوشته می‌شود از لغت‌ها، تشبیه‌ها و کنایه‌های آنها استفاده کرده است. ولی این به معنای پذیرش خرافات و مطالب خلاف علمی آن قوم نیست. ۳.۳. ۳ - گزینشی بودن قرآن اما در مورد «فرهنگ زمانه» باید گفت که قرآن کریم در مورد فرهنگ زمانه ی عرب معاصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)به صورت گزینشی عمل کرده است. یعنی عناصر منفی آن فرهنگ را رد کرده و نپذیرفته است. برای نمونه می‌توان به نفی زنده به گور کردن دختران (در سوره‌ تکویر آیه ۸) و رد قانون ظهار که در عرب مرسوم بوده است (سوره‌احزاب آیه ۴) و نفی بت پرستی و شرک که عقیده رایج عرب بوده است اشاره کرد. از طرف دیگر قرآن عناصر مثبت فرهنگی عرب را تایید کرده است. مثل پذیرش مراسم حج . بر این اساس قرآن تابع محض فرهنگ زمانه ی خویش نبوده است و نمی‌توان گفت احکام قرآنی مثل حدود، حج ، حرمت ربا و... را باید گنار گذاشت به دلیل آن که از فرهنگ زمانه عرب ناشی شده است. زیرا همه این‌ها احکام الهی است که در قرآن آمده و از آنجا که اسلام و احکام آن جاودانی است اجرای این احکام نیز برای هر مسلمانی در هر زمان و مکان (مگر در شرایط ضرورت و اضطرار) لازم است. منبع: الموافقات، ج۲، ص۷۶-۶۹ · دانشگاه انقلاب، ش ۱۱۰ ص۱۲۷، به بعد مقاله مقصود فراست خواه · دانشگاه انقلاب، ش ۱۱۰، ص۱۲۷، به بعد مقاله مقصود فراست خواه · ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴ · قرآن و علوم طبیعت، ص۱۰۴