جامعیت قرآن: قرآن و روابط انسان

در یک تقسیم، انسان در چهار محور اساسی، رابطه دارد و قرآن به همه آن‌ها توجه کرده است. ۶. ۱ - رابطه انسان با خدا الف) رابطه انسان با خدا بسیاری از آیات قرآن کریم مربوط به تنظیم رابطه انسان با مبدا هستی است و سعی شده تا راه‌ها و برنامه‌های عبودیت و نزدیکی به خدا را به او نشان دهد. بیان انواع عبادات مانند نماز ، روزه ، حج و گشایش باب دعا از این قبیل است. بر این اساس قرآن انسان مسلمان را هدف مند می‌کند و از پوچی و سرگردانی نجات می‌دهد. زیرا توجه وی را به آغاز جهان و انتهای آن (معاد) معطوف می‌دارد. ۶. ۲ - رابطه انسان با خود ب) رابطه انسان با خود برخی از آیات قرآن انسان را دعوت به خودشناسی و عدم فراموشی از خود می‌کند ؛ و انسان را از ظلم به خویش بر حذر می‌دارد. قرآن گناهانی مثل شرک را ظلم به خود می‌داند. این دعوت به شناخت و دوری از آلودگی، زمینه را برای رشد و تعالی انسان فراهم می‌کند. ۶. ۳ - رابطه انسان با طبیعت ج) رابطه انسان با طبیعت همان طور که گذشت بیش از ۷۵۰ آیه قرآن مربوط به توجه به طبیعت و خداشناسی از راه جهان است. قرآن کریم انسان را به اندیشه در آسمان، زمین، موجودات زنده و حتی غذای خویش دعوت می‌کند. قرآن اشاره‌ها و مثال‌هایی از مسایل علمی می‌زند که قرن‌ها بعد حقیقت آن‌ها ثابت می‌شود (مثل زوجیت گیاهان). کتاب خدا انسان را به بهره برداری معقول از طبیعت فرا می‌خواند و از او می‌خواهد که از چیزهای پاکیزه ی آن بخورد. ؛ قرآن جهان طبیعت را آیات الهی معرفی می‌کند و بدین ترتیب جهان را برای انسان معنادار می‌کند (ما سمیعیم و بصیریم و هشیم ـ از شما نامحرمان ما خامشیم). ۶. ۴ - رابطه انسان با خلق ه) رابطه انسان با خلق مهم‌ترین محوری که انسان در زندگی روزمره با آن درگیر است، رابطه وی با خلق است. قرآن آیات زیادی در این مورد ارایه کرده است که به پاره‌ای از آنها اشاره می‌کنیم: حقوق زن و شوهر، حقوق فرزندان و والدین ، حق مالکیت ، حلال بودن معامله و حرام بودن ربا، ارث افراد از هم دیگر، حقوق کیفری و جزایی مانند قصاص و حدود، ولایت و اطاعت از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)و جانشینان به حق او در امور سیاسی و غیره، اخلاق فردی و اجتماعی، دعوت به قسط و عدل، دستور به جنگ و دفاع (جهاد)، امر به معروف و نهی از منکر . منبع: مائده/سوره۵، آیه۱۰۵ · حشر/سوره۵۹، آیه۱۹ · لقمان/سوره۳۱، آیه۱۳ · بقره/سوره۲، آیه۱۷۲ · اعراف/سوره۷، آیه۳۲