جعل (حقوق جزا)

جعل (حقوق جزا) جعل از اصطلاحات حقوق جزا بوده و به معنای ساختن یا تغییر دادن آگاهانه نوشته یا سایر چیزهای مذکور در قانون به قصد جا زدن آنها به عنوان اصل برای استفاده خود یا دیگری و با ضرر زدن به غیر می‌باشد. این مقاله از جهت مفهوم قانونی به بررسی انواع جعل عام و جعل خاص می‌پردازد. توصیف اجمالی جعل در لغت به معنای دگرگون کردن، وضع کردن، ساختن به کار رفته است. [۱] معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، نشر امیر کبیر، ۱۳۷۵، ج۱، ص۱۲۳۰. جرم جعل و تزویر عبارتست از «ساختن یا تغییر دادن آگاهانه نوشته یا سایر چیزهای مذکور در قانون به قصد جا زدن آنها به عنوان اصل برای استفاده خود یا دیگری و به ضرر غیر.» [۲] میرمحمدصادقی، حسین، جرایم علیه امنیت و آسایش، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، ص۲۴۷. حقوق‌دانان جعل را از جهت مفهوم قانونی به جعل عام و جعل خاص تقسیم کرده‌اند. جعل عام در ماده ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی بیان شده است و سپس در مواد ۵۲۴ تا ۵۴۱ از همین قانون و سایر قوانین خاص مصادیق جعل خاص بیان شده است. [۳] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم بر ضد مصالح عمومی کشور)، تهران، مجد، ۱۳۸۸، چاپ هفتم، ج۳، ص۲۸۴-۳۱۶. از سوی دیگر حقوقدانان جعل را از جهت فعل مرتکب به جعل مادی و جعل معنوی (یا مفادی)، تقسیم نموده‌اند. جعل مادی عبارتست از اینکه، در ظاهر و صورت نوشته یا سند و غیره، خدشه‌ای محسوس وارد‌آید. مانند موارد مذکور در ماده ۵۲۳ ق. م. ا. [۴] ماده ۵۲۳ ق. م. ا. اما جعل معنوی آن است که بدون انجام عمل فیزیکی در سند و ایراد خدشه به ظاهر سند یا نوشته و غیره، حقیقت در این اسناد یا نوشته‌ها تحریف شده و مطالب منتسب به دیگران به گونه دیگر (و خلاف واقع) در آنها منعکس ‌شود. مانند موارد مذکور در ماده ۵۳۴ ق. م. ا. که بزودی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. [۵] میرمحمدصادقی، حسین، جرایم علیه امنیت و آسایش، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، ص۲۶۴. . [۶] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم بر ضد مصالح عمومی کشور)، تهران، مجد، ۱۳۸۸، چاپ هفتم، ج۳، ص۳۰۰-۳۰۶. جعل عام موارد و ارکان جعل عام عبارت است از: ▪ رکن قانونی در حال حاضر ماده ۵۲۳ ق. م. ا. توصیف‌گر مصادیق جعل عام است و مقرر می‌دارد: «جعل و تزویر عبارتند از: ساختن نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی و غیر رسمی، خراشیدن یا تراشیدن یا قلم بردن یا الحاق یا محو یا اثبات یا سیاه کردن یا تقدیم یا تاخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی یا الصاق نوشته‌ای به نوشته دیگر یا به کار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن و نظایر اینها به قصد تقلب.» [۷] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم بر ضد مصالح عمومی کشور)، تهران، مجد، ۱۳۸۸، چاپ هفتم، ج۳، ص۲۸۴. [۸] ماده ۵۲۳ ق. م. ا. ▪رکن مادی در رکن مادی در جعل مادی با جعل معنوی متفاوت است، لذا جداگانه بررسی می‌شود: رکن مادی جعل مادی قانونگذار در اکثر مواد مربوط به جرم جعل از کلمه «هر کس» استفاده نموده است. بنابراین، هر فرد ایرانی یا خارجی، زن یا مرد، اداری یا دارای شغل آزاد، نظامی یا غیرنظامی می‌تواند مرتکب جرم باشد. [۹] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم بر ضد مصالح عمومی کشور)، تهران، مجد، ۱۳۸۸، چاپ هفتم، ج۳، ص۲۸۹. ساختن نوشته یا سند سند عبارتست از نوشته‌ای که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد. لذا نوشته شامل غیرسند است و دارای آثار خاص خود است. مانند نامه‌های خصوصی. سند و نوشته اعم از رسمی و غیررسمی و همراه با جعل امضا و یا فاقد آن است. [۱۰] میرمحمدصادقی، حسین، جرایم علیه امنیت و آسایش، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، ص۲۴۸. نکته: یکی از ارکان جرم جعل، رکن ضرری بودن آن است که نمی‌توان آن را رکن مادی یا معنوی مستقل دانست، بلکه در حقیقت این رکن شرط رکن مادی این جرم بوده و بدون آن رکن مادی کامل و محقق نمی‌شود. ضرر اعم از ضرر مادی، معنوی، عینی، منفعتی، و شخصی یا اجتماعی است. [۱۱] ساریخانی، عادل، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، قم، نشر دانشگاه قم، ۱۳۸۴، چاپ اول، ص۳۴۷. . [۱۲] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم بر ضد مصالح عمومی کشور)، تهران، مجد، ۱۳۸۸، چاپ هفتم، ج۳، ص۳۰۹. ساختن مهر و امضاء اشخاص مهر و امضاء عبار‌ت‌اند از اسم یا علامتی که در ذیل سند و نوشته‌ها گذارده می‌شود و کاشف از این است که مفاد آن مستند به امضاء‌کننده است. [۱۳] ساریخانی، عادل، جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، قم، نشر دانشگاه قم، ۱۳۸۴، چاپ اول، ص۳۳۰. در این نوع از جعل، گاه متن نوشته نیز توسط صاحب امضاء نوشته شده است و گاه توسط شخص ثالث نوشته شده و جاعل فقط مهر و امضاء را جعل می‌کند. البته اگر عین مهری که مختص به شخص دیگری توسط جاعل شبیه‌سازی شود نیز مصداق این نوع از جعل است. ادامه مطلب را با لمس instant view مطالعه فرمایید. Add a comment بختیار سید نظامی