جنگ رمضان و مسائل حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی

جنگ رمضان و مسائل حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی نویسندگان: سادات میدانی, سید حسین نشریه: مجله حقوقی بین المللی، دوره 43، شماره شماره 82(تابستان)، 2026/08/23 چکیده: باید توجه داشت این جنگ در میانة فرآیند حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات رخ داد. ایالات متحده و رژیم صهیونیستی پس از گفتگوهایی که میان ایران و آمریکا دربارة ‌اختلافات موجود در جریان بود، دست به این اقدام تجاوزکارانه زدند. به ‌عبارت دیگر، روندهای دیپلماتیک حاکم بر حل ‌و فصل اختلافات میان ایران و آمریکا تحت تأثیر این جنگ قرار گرفت. البته این نخستین باری نیست که ایالات متحده به مذاکره، دیپلماسی و اصول حل ‌و فصل اختلافات، خیانت می‌کند. پیش از این ایالات متحده، پس از حدود ۱۰ سال مذاکره و انعقاد سند برجام، در دورة نخست ریاست‌ جمهوری ترامپ از آن خارج شد. در دورة دوم نیز پس از آنکه در دور اول مذاکراتی انجام شد، تجاوز دوازده‌روزة اسرائیل و آمریکا رخ داد و این سومین بار است که چنین وضعیتی پیش می‌آید. اگرچه ممکن است این‌ موضوع، سیاسی و دیپلماتیک به نظر برسد، بسیار مهم و حائز اهمیت است. به نظر می‌رسد که ایالات متحده، فضای حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات را به دوران پیش از نظام منشور ملل متحد بازگردانده است. تاریخ حقوق بین‌الملل در زمینة حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی و مناسبات آن با توسل به زور، شاهد سه دوره بوده است:دورة اول: تا پیش از جنگ جهانی اول و میثاق جامعة ملل که در آن، توسل به جنگ برای حل اختلافات و استیفای حق، مجاز و مشروع بود.دورة دوم: دوران میثاق جامعة ملل که در آن، توسل به زور، مقید به اعلان جنگ و طی‌کردن ‌مسیر حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز شد.دورة سوم: دوران پس از جنگ جهانی دوم و منشور ملل متحد که اصل بر حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات بین‌المللی قرار گرفته و اساساً جنگ برای حل ‌و فصل اختلافات بین‌المللی ممنوع شده است.به نظر می‌رسد ایالات متحده در دورة ریاست ‌جمهوری ترامپ، بازگشتی به دورة دوم داشته است؛ به این معنا که دستیابی به راه‌حل از طریق مذاکره را نوعی پیش‌شرط جنگ تلقی می‌کند و پس از دادن اولتیماتوم، چنانچه به مذاکرات و توافق مدنظر دست نیابد، به زور و جنگ متوسل می‌شود. شاید تغییر عنوان وزارت دفاع آمریکا به «وزارت جنگ» نیز از همین بابت جالب توجه باشد. جنگ پس از نظام منشور ملل متحد، از منظر حقوق بین‌الملل، پدیدة نامشروعی است. به این دلیل است که حتی «حقوق جنگ»، جای خود را به مفهوم «حقوق مخاصمات مسلحانه» و بعدها «حقوق بشردوستانه» می‌دهد.بنابراین، به بیان دقیق، نگاه فعلی دولت ایالات متحده به حل ‌و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات، نگاهی «پیشامنشوری» است. این دولت، حق را برای خود محفوظ می‌داند که چنانچه از طریق سازوکارهای مسالمت‌آمیز به نتیجة دیپلماتیک نرسید، به جنگ روی آورد و این را مشروع می‌داند، در حالی که در دورة منشور ملل متحد، جنگ اساساً نامشروع قلمداد شده و پیوندی که پیش‌تر میان جنگ و سازکارهای حل ‌و فصل اختلافات وجود داشت، دیگر ملغا شده است.