جهاد دفاعی (فقه سیاسی): ماهیت جهاد دفاعی و مقایسه دیدگاه‌ها

اکنون به بررسی دیدگاه‌ها درباره ماهیت جهاد می‌پردازیم: ۴. ۱ - جهاد دفاعی مقابل جهاد ابتدایی برخی جهاد دفاعی را در مقابل جهاد ابتدایی، به مفهوم جنگ برای حفظ حقوق مورد تجاوز قرار گرفتۀ اسلام و مسلمانان اعم از دولت و جامعۀ اسلامی شمرده‌اند. ۴. ۲ - ماهیت انفعالی جهاد دفاعی برخی نیز جهاد ابتدایی را پیکاری متحرک و انقلابی و جهاد دفاعی را درگیری انفعالی شمرده‌اند، در حالی که در همۀ موارد جهاد به مفهوم قرآنی عناوینی چون متحرک، انقلابی، انفعالی صادق است و از این نظر فرقی بین ابتدایی و دفاعی وجود ندارد. ۴. ۳ - دیدگاه فقها به اعتقاد بیشتر فقهای اسلام جهاد دفاعی زمانی صورت خواهد گرفت که جان و مال، استقلال و عزت و عرض مسلمانان مورد تهاجم دشمنان واقع شود. همچنین اگر کیان اسلام (مرکزیت، حاکمیت و وجود اسلام) مورد تهاجم واقع‌شده، حتی اگر جان و مال مسلمانان را هم مورد خطر قرار ندهد، باز بر همه مسلمانان هست که به دفاع برخیزند، در این حال نیز مخاطبان جهاد عموم مسلمانان هستند. جهاد دفاعی واجب کفایی است و بر افراد بالغ ، عاقل، آزاد واجب است در چنین جنگی اگر چنانچه تعداد مدافعان به حد کفایت رسید، زن‌ها و پیرمردان از جنگیدن معاف هستند، امّا در صورتی که تعداد نیروها کافی نبود، زن‌ها و پیران نیز باید در جبهه‌ها مشارکت داشته باشند.