جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام

۵۴۲ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج ۴۰، صص ۹۳ و ۹۴ تحقق موجب بطلان باطل شده است و ظاهراً این معنا در اصطلاح فقها استعمال می شود. فرق بین ابطال و بطلان در این است که ابطال فعلی است که سبب حکم به بطلان میشود و بطلان حکمی است که با ابطال و یا علل دیگر محقق میشود، بنابراین بطلان اعم از ابطال نقض ضد ابرام و به معنای شکستن و گسستن چیز محکم و به هم پیوسته است. نقض حکم یا دعوا به معنای ابطال آن و نقض عهد یا عقد به معنای مخالفت یا فسخ آن است. بنابراین نقض با ابطال نزدیک است گرچه از نظر مفهوم با آن متفاوت م. ب. ۵۲۵ به این صورت که نقض در موردی است که امر مورد نظر مبرم و محکم شده باشد، اما ابطال علاوه بر این مورد در جایی که از ابتدا باطل بوده نیز اطلاق می شود. در لسان حقوقی قوانین و ادبیات حقوقی ابطال برای موضوعات مادی مانند وکالت نامه سند رسمی سند در وجه حامل و ابطال گواهینامه اختراع ۵۴۶ به کار می رود و بطلان برای موضوعات حقوقی مانند دعوا ۵۳۷ و عمل حقوقی مانند عقد استعمال می شود اما در همین موارد نیز چنین تمایزی را نمی توان قاطع دانست ۵۴۸ و به ویژه در رویه قضایی نمی توان تمایزی دقیقی را تصور نمود؛ به این صورت که برخی دادگاه ها سعی در تفکیک این عبارت دارند و دعوایی را که با عنوان ابطال طرح شده اما منظور اعلام بطلان قرار داد. است غیر قابل استماع می دانند و برخی نسبت به چنین تفکیکی بی تفاوت هستند. ۵۴۳ فرائد الاصول، ج ۲، ص ۳۷۷ التنقیح فی شرح العروة الوثقی، ج ۹، ص ۵۹.