حَجْر (مفردات‌قرآن): کاربردها

به مواردی از حَجْر و حِجْر که در قرآن به‌ کار رفته است، اشاره می‌شود: الْحِجْر (آیه ۸۰ سوره حجر)" name="_ الْحِجْر (آیه ۸۰ سوره حجر)" title=" الْحِجْر (آیه ۸۰ سوره حجر)" >۲. ۱ - الْحِجْر (آیه ۸۰ سوره حجر) ( کَذَّبَ اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ‌ ) (و «اصحاب حجر» ( قوم ثمود ) پیامبران را تکذیب کردند.) بدین اعتبار حِجْر را منع معنی کرده‌اند زیرا که در آن یک‌نوع سنگینی هست. علی هذا عقل را حِجْر گفته‌اند که شخص را از خواسته‌های نفس منع می‌کند. گویند: فلانی در حجر فلان کس است یعنی در منع اوست و او را از تصرّف در مال و سایر احوالش منع می‌کند حُجُورِکُم (آیه ۲۳ سوره نساء)" name="_ حُجُورِکُم (آیه ۲۳ سوره نساء)" title=" حُجُورِکُم (آیه ۲۳ سوره نساء)" >۲. ۴ - حُجُورِکُم (آیه ۲۳ سوره نساء) ( وَ رَبائِبُکُمُ اللَّاتِی فِی‌ حُجُورِکُمْ‌ ) «و نادختری‌هایتان که در حجر و ضمان و تربیت شما هستند.» جمع آن حجور است. اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ (آیه ۸۰ سوره حجر)" name="_ اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ (آیه ۸۰ سوره حجر)" title=" اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ (آیه ۸۰ سوره حجر)" >۲. ۵ - اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ (آیه ۸۰ سوره حجر) ( کَذَّبَ اَصْحابُ‌ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ‌ ) (و «اصحاب حجر» (قوم ثمود) پیامبران را تکذیب کردند.) اصحاب حجر همان قوم ثمود، قوم صالح هستند. مردم روز قیامت چون ملائکه را دیدند به گمان این‌که این کلمه به نفعشان است، در برابر ملائکه آن را می‌گویند. نگارنده: احتمال قوی می‌دهم که مراد از آن اظهار یاس از جانب کفّار است یعنی روزی ملائکه را می‌بینند در آن روز بر گناهکاران بشارتی نیست و گویند: رحمت خدا بر ما حرام حتمی شد و ما از آن محروم گشتیم مثل‌: ( سَواءٌ عَلَیْنا اَجَزِعْنا اَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِیصٍ‌ ) مؤید این سخن آن است که نظیر این جمله در بیان حائل میان دو دریا که امیدی به رفع آن‌ نیست آمده است‌. حِجْراً مَحْجُورا (آیه ۵۳ سوره فرقان)" name="_ حِجْراً مَحْجُورا (آیه ۵۳ سوره فرقان)" title=" حِجْراً مَحْجُورا (آیه ۵۳ سوره فرقان)" >۲. ۷ - حِجْراً مَحْجُورا (آیه ۵۳ سوره فرقان) ( وَ هُوَ الَّذِی مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ اُجاجٌ وَ جَعَلَ بَیْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً ) (او کسى است که دو دریا را در کنار هم قرارداد؛ این گوارا و شیرین و آن شور و تلخ و در میان آن‌ها برزخى قرار داد تا با هم مخلوط نشوند گویى هر یک به دیگرى مى‌گوید: دور باش و نزدیک نیا!) یعنی برزخی و حایلی و معنی اکید. محجور صفت حجر است و آن را تاکید می‌کند و آن‌چه احتمال ما را تقویت و سخن خلیل را تضعیف می‌کند آن است که آن سخن مخصوص اهل جاهلیت بود و آیه شامل حال مطلق گناهکاران از عرب و غیر عرب م. ب.. منبع: ترجمه قرآن، ص۲۶۶ · مجمع البحرین، ت-الحسینی، ج۳، ص۲۵۸ · معجم مقائیس اللغة، ج۲، ص۱۳۸ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۴۶۹ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۷، ص۴۹۸ · تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۴، ص۴۲۰ · المفردات، ط دارالقلم، ص۲۲۱ · تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۱۲۷ · ترجمه قرآن‌، ص۳۶۲ · المفردات، ط دارالقلم، ص۲۲۰ · ترجمه قرآن‌، ص۳۶۴