دکترین
حدود تأثیر اصل صحت قراردادها بر تفسیر شرط خیار بدون مدت با تأکید بر رویه قضایی (مقاله علمی وزارت علوم)
حدود تأثیر اصل صحت قراردادها بر تفسیر شرط خیار بدون مدت با تأکید بر رویه قضایی (مقاله علمی وزارت علوم)
نویسندگان: سید محمد اسدی نژاد فیروز سکوتی
منبع: مطالعات حقوقی دوره 16 تابستان 1403 شماره 2
چکیده
در برخی قرارداد ها، یکی از سازوکار های فسخ معامله، در قالب خیار شرط بدون مدت تعیین می شود. بااین حال، نص صریح ماده 401 ق.م در صورت عدم قید مدت برای خیار شرط، به بطلان قرارداد حکم کرده است. سوال این است که آیا راهکاریی برای جلوگیری از صدور حکم بر بطلان چنین توافقی وجود دارد؟ صرف نظر از نقدهایی که بر مبنای فقهی ماده 401 ق.م و نیز دلالت حدیث نهی از معامله غرری بر حکم وضعی بطلان وارد شده است، اصل آزادی اراده ایجاب می کند که قانون گذار از مداخله در توافق طرفین اجتناب ورزد. همچنین طبق اصل صحت، تفسیری از عقد مطلوب است که حتی الامکان منتهی به بطلان توافق نشود. هدف پژوهش، بررسی اختلاف نظرهای فقها و محاکم در خصوص خیار شرط بدون مدت است تا از این طریق راهکاری برای جلوگیری از اعلام بطلان عقد ارائه شود. این نوشتار با روش تحلیلی توصیفی، مبنای فقهی خیار شرط بدون مدت را بررسی کرده و سپس با استفاده از روش کیفی به تحلیل محتوای آرای مربوطه می پردازد. به نظر می رسد درصورتی که متعاقدین، خاتمه مدت خیار را اعلام نکرده باشند، می توان با توسل به اراده ضمنی ایشان و ضابطه عرفی یا محدود کردن مدت خیار به زمان انجام تعهدات قراردادی، مانع از بطلان عقد شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در رویه قضایی به دلیل تحقق نهاد عرفی عقد، اصل صحت سایه سنگینی بر حکم مندرج در ماده 401 ق.م دارد.
The Scope of the Authenticity Principle on Indefinite Option Clauses in Judicial Procedure
This paper explores the impact of the authenticity principle on indefinite option clauses within judicial procedures. In some contracts, the mechanism for terminating transactions hinges on these clauses. Upon agreement, either party terminating the contract must pay a fee. This typically deters uninformed parties from prematurely dissolving their contracts.
While the principle of honoring agreements implies the inclusion of indefinite option clauses, Article 401 of the Civil Code (BC) declares any option with no time limit null and void. This raises the question: can the authenticity principle prevent the dissolution of such contracts?
A close examination of Article 401 BC's purpose, contract annulment, and juristic opinions reveals a wide discrepancy regarding time limits in option clauses. Some scholars, like Sheikh Tusi, consider indefinite options valid and propose a three-day limit. They even claim consensus on their view. Conversely, others believe such contracts and conditions are invalid due to inherent ambiguity ("Gharar") potentially leading to fulfilling an unknown condition and ignorance about the transaction object.
However, both arguments against indefinite options have flaws.
Gharar: The basis for voiding contracts with Gharar is the Hadith "Nahi al-Nabi an Bi'al Gharar." However, some jurists question its authenticity. Additionally, interpreting "Gharar" as trickery suggests a mandatory prohibition, not conditional nullity. Moreover, Sheikh Mortaza argues that relying on customary practices ("Orf") determines ambiguity. Only if the option period remains undetermined even by Orf would the transaction be void. Unknown conditions are also challenged, as the variables are likely defined, and ignorance cannot be assumed.
Article 401 BC's Oversimplification:** This article fails to distinguish between the types of indefinite periods and contracts based on transaction value. A temporary contract contingent on a future event (e.g., death) differs from a permanent one. Settlement agreements often include lifelong option clauses, with parties preferring a lifelong termination right. This raises doubts about the ruling's rigidity. While such agreements could transform binding contracts into revocable ones, this wouldn't necessarily conflict with their validity, as rules related to necessity and permissibility are not integral to the contract's nature. Additionally, a permanent option term wouldn't render the contract revocable, as death or absence of parties wouldn't dissolve it. Finally, the type of contract and its object value matter. Article 401 BC's generality might not apply to revocable contracts where detailed knowledge of the object is not crucial. The indeterminate value wouldn't impede their implementation.
This paper's comparative analysis of legal views and court rulings suggests that omitting a time period for option clauses is a common practice ("Orf"). However, to eliminate ambiguity, the findings advocate incorporating an Orf-based termination period. Failure to exercise the option within this period could be interpreted as an implicit forfeiture of the right. Notably, some jurists consider "Orf" a rule of general knowledge, deeming it sufficient for rulings as long as the transaction remains non-fraudulent and non-risky according to customary practices.
Finally, courts generally view contract annulment as a last resort, favoring the parties' implied will whenever possible. In some cases, the court might consolidate the option clause with the contract's fulfillment condition. Alternatively, the time for fulfilling contractual obligations might be considered the termination period. Regardless of the approach, courts often prioritize honoring the parties' agreement and interpret conditions narrowly to avoid extending Article 401 BC's application and dissolving the agreement.
While the principle of authenticity overshadows Article 401 BC in practice due to its conflict with common business practices, legislative intervention and amendment of this article seem necessary.
موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 1
موارد مرتبط 37
آرای مرتبط 11
-
رأی
هماستناد
عدم ذکر مدت در شرط پشیمانی مندرج در عقد بیع
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
(1)- نوع خیار به جهت عدم تادیه اقساط ثمن (2)- تعیین انقضای مدت خیار شرط در تعهدات موجل
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
رای شماره 347 مورخ 1397/10/30 هیات تخصصی کار، بیمه و تامین اجتماعی دیوان عدالت اداری
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
قلمرو قاعده ایراد امر مختومه در مورد ابطال قرارداد
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
درخواست ابطال بیع با سند عادی
مواد 401 و 1257 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
اعتبار مقررات اعسار و تقسیط درخصوص جزای نقدی
قانون مدنی مصوب 1379 نقض و طبق بند ج ماده 401
-
رأی
هماستناد
تعیین مدت در خیار فسخ
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
ماهیت تغییر تاریخ ایفای تعهد
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
دعوای بطلان قرارداد حاوی شرط داوری - خیار شرط مجهول
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
خیار شرط بدون تعیین مدت
ماده 401 قانون مدنی
-
رأی
هماستناد
عدم ذکر مدت در شرط پشیمانی مندرج در عقد بیع
ماده 401 قانون مدنی
نظریات مشورتی 1
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/93/251 مورخ 1393/02/10
ماده401 ق.م
نشستهای قضایی 3
-
نشست قضایی
هماستناد
شرط ضمنعقد برای فسخ عقد در زمان و پرداخت وجه دلخواه
ماده 401 قانون مدنی
-
نشست قضایی
هماستناد
آثار حقوقی عدم تعیین آغاز مهلت خیار شرط در معامله
ماده 401 قانون مدنی
-
نشست قضایی
هماستناد
ماهیت مبلغی به عنوان حق پشیمانی در قرارداد
ماده 401 قانون مدنی
مواد مرتبط 1
-
استناد
از این صفحه
ماده 401 — قانون مدنی
ماده 401 ق.م در صورت عدم قید مدت برای خیار شرط
دکترین 21
-
مقاله
هماستناد
جهات استثنایی رسیدگی دادگاه به حکم قانون و رویه قضایی — در رسیدگی بعدی توسط شعبه سوم دادگاه
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
جهات استثنایی رسیدگی دادگاه به حکم قانون و رویه قضایی — پیش از اعلام رأی هیات عمومی دادستان
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
جهات استثنایی رسیدگی دادگاه به حکم قانون و رویه قضایی — پیش از اعلام رأی هیات عمومی دادستان
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری تبریز آذر ۸۴
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری تبریز آذر ۸۴ — مسائل و اندیشه های قضایی راجع به
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری گرگان آذر ۸۳ — وضعیت قرارداد بیع در صورت لاوصول شدن
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری گرگان آذر ۸۳ — ب
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری یزد، تیر ۸۱ — وضعیت شرط ضمن عقد مبنی بر امکان
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری یزد، تیر ۸۱ — به طور کلی عقد و شرط باطل
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری یزد، تیر ۸۱ — به طور کلی عقد و شرط باطل
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری یزد، تیر ۸۱ — در این خصوص باید عرف را در
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
نشست قضایی دادگستری یزد، تیر ۸۱ — نشست قضایی (۵) ن
ماده 401 ق.م
-
مقاله
هماستناد
وقتی که شخص ثالثی با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
رک مواد ۲۹۲ ق
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
رک مواد ۲۹۲ ق
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
ثالثا
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
در اسناد تجاری تعهد هر یک از امضای کنندگان در برابر دارنده
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
در اسناد تجاری تعهد هر یک از امضای کنندگان در برابر دارنده
مواد 401 و 402 ق.م
-
مقاله
هماستناد
مطالعه تطبیقی تأثیر عدم ذکر مدت در خیار شرط بر قرارداد در مذاهب اسلامی (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 401 قانون مدنی شرط خیار و عقد باطل است
-
مقاله
هماستناد
شرط خیار به مدت حیات در حقوق ایران و فقه امامیه (مقاله علمی وزارت علوم)
قانون مدنی در ماده 401
-
مقاله
هماستناد
تحلیلی بر ماهیت فسخ بدون علّت قراردادهای خدماتی در حقوق ایران، فرانسه و آمریکا (مقاله علمی وزارت علوم)
قانون مدنی توصیف گردد و تبعا مخالف قواعد آمره (ماده 401
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
