حق انتفاع (فقه): پایان انتفاع

حقّ انتفاع از مال دیگری با اسباب فسخ، پایان یافتن مدت، زوال صفت و خروج عین از قابلیت انتفاع پایان می‌یابد. ۱۰. ۱ - فسخ در انتفاع درصورت فسخ عقد عاریه یا اجاره و یا وصیت به منفعت، جواز انتفاع نیز پایان می‌یابد. ۱۰. ۲ - پایان مدّت اگر انتفاع از مال دیگری به وقتی معیّن محدود باشد، با سر رسیدن آن، جواز انتفاع نیز پایان می‌پذیرد. ۱۰. ۳ - زوال صفت اگر مباح بودن انتفاع به صفتی در بهره‌بردار مقیّد باشد، با زوال آن صفت ، اباحه انتفاع نیز پایان می‌یابد، همچون مضطرّ که در حال اضطرار ، محرّمات بر او حلال می‌گردد و با زوال صفت اضطرار، حلّیت برداشته می‌شود. ۱۰. ۴ - خروج عین از قابلیّت انتفاع هر گاه عین انتفاعی از قابلیّت انتفاع خارج شود، موضوع انتفاع از بین می‌رود، مانند خانه اجاره‌ای که بر اثر زلزله ویران شود. در این صورت اجاره باطل می‌شود. و مثل موقوفه که با غیر قابل انتفاع شدن، بیع آن جایز می‌گردد. و ملحق به آن می‌شود چیزی که از جهت دیگر غیر خرابی به‌طورکلی از انتفاع‌ خارج گردد. و همچنین است چیزی که از انتفاع‌ قابل‌توجه به سبب خرابی یا غیر آن خارج شود به‌طوری که عرفاً گفته می‌شود: منفعتی ندارد، مانند اینکه خانه‌خراب شود و به عرصه‌ای تبدیل گردد که به مبلغ مختصری اجاره آن ممکن باشد و طوری باشد که اگر فروخته شود و به مال دیگری تبدیل گردد نفع آن مانند اول یا نزدیک به آن باشد. تمام این‌ها در صورتی است که امید برگشت (به حالت اول) نباشد وگرنه اقوی آن است که فروش آن جایز نیست.» منبع: جواهر الکلام ج۲۷، ص۳۱۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۵۰، کتاب البیع، القول فی شروط العوضین، مسالة۵