منشأ تقسیم حق به حق اللَّه و حق الناس، تفاوت حقوق در چگونگی ثبوت آنها نزد حاکم با شهادت شهود است. حق اللَّه بر دو نوع است: حق اللَّه مالی ، مانند خمس ، زکات ، نذر و کفاره و حق اللَّه غیر مالی ، مانند حدّ ارتداد ، حدّ قذف و حدّ زنا . نوع اوّل با شهادت دو مرد عادل ثابت میشود و شهادت زنان ، به تنهایی و نیز توأم با شهادت مردان ، پذیرفته نیست. نوع دوم یا با شهادت چهار مرد عادل ثابت میشود و با شهادت زنان ثابت نمیشود؛ چنان که لواط و مساحقه بنابر قول مشهور چنین است، یا علاوه بر آن با شهادت سه مرد توأم با دو زن عادل یا دو مرد با چهار زن عادل ثابت میشود؛ چنان که زنا این گونه است.
البته حد رجم با شهادت دو مرد توأم با چهار زن ثابت نمیشود، بلکه تنها حدّ تازیانه با آن ثابت میگردد، یا با شهادت دو مرد قابل اثباتند، همچون آمیزش با حیوان بنابر قول مشهور و نیز سایر جنایاتی که موجب حدّ است از قبیل سرقت ، نوشیدن شراب، ارتداد و قذف . حق الناس سه نوع است: غیر مالی، مالی و حق الناسی که آگاهی از آن بر مردان دشوار است. حق الناس غیر مالی با شهادت دو مرد عادل ثابت میشود. گروهی از فقها ثبوت این نوع حق الناس را ضابطه مند کرده و گفتهاند: حق الناسی که نه مالی است و نه مقصود از آن مال است و مردان بر حسب متعارف و غالب از آن مطلع میگردند، مانند اسلام ، تزکیه و جرح شهود تنها با شهادت دو مرد عادل قابل اثبات است و شهادت زنان مطلقا- به تنهایی یا توأم با شهادت مردان- پذیرفته نیست.
لیکن برخی چنین ضابطهای را نپذیرفتهاند. البته بنابر قول مشهور، طلاق ، خلع ، وکالت ، وصایت ، نسب و هلال تنها با شهادت دو مرد عادل قابل اثبات است. نوع سوم از حق الناس که غالبا آگاهی از آن برای مردان دشوار است، مانند ولادت ، بکارت ، عیبهای درونی زنان از قبیل رتق و قرن و نیز حیض و زنده متولد شدن نوزاد ، با شهادت مردان و زنان اثبات میگردد. به قول مشهور، در همه موارد پذیرش شهادت زنان، شرط است که شاهدان، چهار نفر باشند، مگر در دو جا: یکی وصیت به مال و دیگری زنده به دنیا آمدن نوزاد. در این دو مورد، ثبوت مورد شهادت بر حسب شمار شهادت دهندگان است؛ بدین معنا که با شهادت چهار زن، همه مال وصیت شده و همه ارث ؛ با شهادت سه زن، سه چهارم؛ با گواهی دو زن، نصف؛ و با شهادت یک زن، یک چهارم آن اثبات میگردد.
منبع: مسالک الافهام ج۱۴، ص۲۴۵-۲۶۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
