حق معنوی: کاربرد حق معنوی در فقه

عنوان یاد شده از عناوین جدید است که فقهاى معاصر در بخش مسائل مستحدثه و نیز در پاسخ استفتائات به برخى احکام آن اشاره کرده‌اند. ۲. ۱ - اعتبار شرعى حق ‌معنوی در اینکه حق ‌تألیف براى پدید آورنده اثر، حق‌ طبع براى ناشر و حق ‌ اختراع براى مخترع از نظر شرع معتبر است یا نه، اختلاف است. بنابر قول نخست، نویسنده مى‌تواند دیگران را از چاپ و پخش کتاب خود منع کند. چنان که اگر مؤلف حق نشر را به ناشرى واگذار کرده باشد، دیگر ناشران نمى‌توانند بدون اجازه آن ناشر، کتاب را منتشر کنند. و نیز مخترع مى‌تواند دیگران را از نمونه بردارى از اختراع خود و تکثیر آن منع نماید. بنابر این قول، مؤلف یا مخترع مالک محصول فکر و اندیشه خود بوده و مى‌تواند آن را بفروشد یا ببخشد و یا در آن سایر تصرفات مالکانه داشته باشد. در مقابل، برخى براى چنین حقوقى از نظر شرعی اعتبار قائل نبوده و چاپ کتاب یا نمونه بردارى از اختراع دیگرى را بدون اشکال دانسته‌اند البته برخى گفته‌اند: در صورتى که این گونه حقوق ، قانونى و ضابطه مند شده باشد و به تأیید حاکم شرع برسد، اعتبار پیدا مى‌کند. ۲. ۲ - احکام حق ‌معنوی حق‌ امتیازى که دولت در مقابل دریافت مبلغى به اشخاص واگذار مى‌کند، از قبیل حق‌ امتیاز تأسیس شرکت، حق امتیاز تلفن، آب و برق، در صورتى که قانون و عرف براى آن مالیت قائل باشد و با آن همچون سایر اموال رفتار کند، به تصریح برخى شرعاً اعتبار دارد و در نتیجه ارث بردن و خرید و فروش آن جایز خواهد بود. منبع: المسائل المستحدثة (روحانی)، ص۲۲۳- ۲۲۴ · تحریر الوسیلة، ج۲، ص۶۲۵- ۶۲۶ · الفتاوی المیسرة (سیستانی)، ص۴۱۲ · حواریات فقهیة، ص۳۱۸