حقوق بشر: تحلیل ماهیت حقوق

در این‌جا برای مزید فایده یکی از تحلیل‌های معروف در مورد ماهیت حقوق را که در اوائل قرن بیستم بیان شده و بسیار مورد استناد و نقد واقع شده و می‌توان گفت نقطه شروع تحلیل‌های بعدی بوده، به اختصار بیان می‌کنیم. این تحلیل به بررسی جملاتی می‌پردازد که در آن مفهوم حقوق بکار رفته است. جمله «الف حق دارد کاری انجام دهد»، ممکن است برای بیان‌ اندیشه‌های متفاوتی به‌کار رود. باید مفهوم حقوق را ب. ت. ب. «ملازمات» (correlatives) و «اضداد» (Opposites) آن تعریف کرد. جمله بالا ممکن است به این معنا باشد که «ب» دارای تکلیفی است به این‌که بگذارد «الف» کاری را انجام دهد، به‌نحوی که «الف» ادعایی علیه «ب» خواهد داشت که تکلیف مزبور را نقض نکند. در این مورد حق «الف»، ملازم با تکلیف «ب» است. همچنین جمله فوق می‌تواند به این معنا باشد که «الف» در انجام یا احتراز از انجام چیزی آزاد است. در این‌جا، حق نسبت به دارنده آن مورد توجه قرار می‌گیرد و کاری به این‌که «ب» چه باید بکند نداریم. این منظور از حق را «امتیاز» (Priviledge) نامیده‌اند و البته برخی ترجیح داده‌اند آن‌را «آزادی» بنامند. و باز «حق» گاه به‌معنای «قدرت» (Power) به‌کار می‌رود. مثلا مالک مال می‌تواند آن را بفروشد، حق ضبط و توقیف رهن ، قدرت انجام آن است، «الف» زمانی قدرت دارد که با انجام یا عدم انجام کار خاصی، توانائی ایجاد تغییر در یک رابطه حقوقی خاص را داشته باشد. البته این قدرت و اختیار معمولا به‌نفع حقوق به معانی اول و دوم (ادعا و امتیاز) پیدا می‌شود. و بالاخره «حق» گاه برای بیان و توصیف فقدان قدرت و اختیار در غیر دارنده حق به‌کار می‌رود که آن را « مصونیت » (Immunity) می‌نامند. یعنی «ب» فاقد قدرت ایجاد تغییر در روابط حقوقی «الف» است و «الف» از این لحاظ دارای مصونیت است. ذکر این تحلیل صرفا برای نشان دادن گونه‌ای از مناقشات مربوط به تعریف حقوق است و طبیعی است که پرداختن به انتقادات وارد بر آن از گنجایش این مقاله بیرون است.