حماسه عاشورا و تلألؤ حراست از حقوق بشر

حماسه عاشورا و تلألؤ حراست از حقوق بشر نویسندگان: تحریریه نشریه داتیکان منبع: داتیکان سال اول تابستان 1403 شماره 2 چکیده در راستای پاسداشت جان فشانی های حضرت امام حسین (ع) و یاران ایشان جهت حفاظت از آزادگی و معرفت انسانی که امروزه نمود حقوقی آن به وضوح در کالبد قواعد جهان شمول حقوق بشری متجلی گردیده است، گروه پژوهشی «چهره دیگر حقوق بشر» دانشگاه اصفهان با همکاری سازمان مردم نهاد «مادر مهربان»، مبادرت به برگزاری نشستی تخصصی با عنوان «حماسه عاشورا و تلألؤ حراست از حقوق بشر» نمود؛ نشستی به زبان های انگلیسی، فرانسوی و فارسی که در قرابت زمانی با ماه محرم در روز چهارشنبه مورخ 3 مرداد ماه 1403 با حضور جناب آقای دکتر محمود کریمی، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع)، جناب آقای دکتر محمد سرکال، مشاور اسبق سازمان ملل متحد در امور اقلیت های عراق و سرکار خانم دکتر صفورا ترک لادانی، عضو هیئت علمی گروه زبان فرانسه دانشگاه اصفهان و مدیر سازمان مردم نهاد «مادر مهربان» و طیف گسترده ای از علاقه مندان برگزار گردید. در ابتدای این نشست، جناب آقای دکتر کریمی به دو منبع اسلامی که همواره به مثابه سرچشمه هایی جهت توسعه و تکوین مفهومی حقوق بشر مطرح می باشند، یعنی قرآن کریم و سنت و عملکرد پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت ایشان اشاره نمود. ایشان ضمن بیان آیاتی از قرآن کریم پیرامون کرامت انسانی، به عنوان نمونه آیه 70 سوره اسراء و آیه 14 سوره مؤمنون که در آنان به روند آفرینش انسان و دمیدن روح خداوند در این مخلوق اشاره گردیده است، موارد فوق را بیانگر احترام والای نگرش اسلامی نسبت به انسان و همبستگی ماهوی آن با خداوند دانست. دکتر کریمی در ادامه صحبت های خویش را معطوف به قیام امام حسین (ع) و واقعه عاشورا نمود و از هدف ایشان جهت اصلاح جامعه به منظور کاربست خوبی ها، احترام به آزادگی و جلوگیری از پدیده های آسیب زا به فطرت انسانی صحبت به میان آورد؛ هدفی که در وصیت نامه ایشان خطاب به برادر خود، محمد بن حنفیه، به وضوح قابل مشاهده است. ایشان سپس به موارد نقض حقوق بشر توسط سپاه یزید و خانواده ابوسفیان علیه حضرت امام حسین (ع)، اهل بیت و یاران ایشان همچون سوزاندن خیمه ها، قطع دسترسی به آب، مثله نمودن اجساد و سلب حق زندگی به عنوان مواردی که امروزه نیز به عنوان نقض قواعد بین المللی حقوق بشر محسوب می گردند اشاره داشت و در پایان صحبت های خود نیز بر ترویج مبانی حقوق بشری از سوی امام حسین (ع) در میدان نبرد، درست به هنگام نقض همین مبانی علیه ایشان صحبت به میان آورد. پس از ایشان، سرکار خانم دکتر ترک لادانی سخنان خویش را با اشاره به آزادگی انسان و حقوق مرتبط با این امر آغاز نمود. ایشان ضمن تشریح نگرش اصلاح طلبانه امام حسین (ع) به منظور اصلاح باطنی و ظاهری جامعه اسلامی، بر تبلور این اندیشه در سخن معروف آن حضرت یعنی «اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید»، تأکید ورزید. دکتر ترک لادانی در ادامه ضمن اشاره بر ریشه داشتن چنین اندیشه ای در سیره و خانواده امام حسین (ع) و تأثیر آن بر منظومه فکری آن حضرت، سخنان خویش را ادامه مباحث معطوف به نقش حضرت زهرا (ص) به عنوان مادری دلسوز و نمونه و صفت ویژه ایشان جهت تکوین جهان بینی خاص فرزند خویش، یعنی صفت حریت (آزادی از افکار آسیب زننده به روح انسانی) نمود. بنا به گفته وی، این امر نقشی اساسی در کنش های آتی حضرت امام حسین (ع) در بزنگاه عاشورا جهت پاسداری از حقوق بشر داشت. دکتر ترک لادانی در انتهای سخنان خویش نیز بر مهم ترین ویژگی حضرت امام حسین (ع)، یعنی ویژگی ظلم ستیزی، تأکید و از لزوم احیای این تفکر در جامعه جهانی امروزی جهت بسط بیش ازپیش احترام به کرامت انسانی صحبت نمود. “The Epic of Ashura and the Radiance of the Protection of Human Rights” In commemoration of the sacrifices made by Imam Husayn (PBUH) and his companions in defense of human dignity, freedom, and moral awareness—values that today find clear expression in the framework of universal human rights—the “Other Face of Human Rights” Research Group at the University of Isfahan, in collaboration with the NGO “Mother Mehraban,” organized a specialized seminar entitled “The Epic of Ashura and the Radiance of the Protection of Human Rights.” The event was conducted in English, French, and Persian, and held in temporal proximity to the month of Muharram on Wednesday, July 24, 2024 (3 Mordad 1403). The session featured Dr. Mahmoud Karimi, a faculty member in the Department of Qur’anic Sciences and Hadith Studies at Imam Sadiq University; Dr. Mohammad Serkal, a former advisor to the United Nations on minority issues in Iraq; and Dr. Safoura Tork Ladani, a faculty member in the Department of French Language at the University of Isfahan and director of the NGO “Mother Mehraban,” alongside a wide audience of interested participants. At the outset, Dr. Karimi referred to two fundamental sources in Islamic thought that have long been considered foundational for the development of human rights concepts: the Holy Qur’an and the tradition and practice of the Prophet Muhammad (PBUH) and his household. By citing Qur’anic verses related to human dignity—such as Verse 70 of Surah Al-Isra and Verse 14 of Surah Al-Mu’minun, which describe the creation of human beings and the divine breath bestowed upon them—he argued that these teachings reflect a profound respect for humanity and an intrinsic connection between human beings and the divine. Dr. Karimi then turned his discussion to the uprising of Imam Husayn (PBUH) and the events of Ashura, emphasizing the reformist objective of restoring moral values, safeguarding human freedom, and preventing practices harmful to human nature. He noted that this purpose is explicitly articulated in Imam Husayn’s testament addressed to his brother, Muhammad ibn al-Hanafiyyah. He further identified acts committed by the forces of Yazid—such as the burning of tents, denial of access to water, mutilation of bodies, and deprivation of the right to life—as examples of violations that today would be recognized as breaches of international human rights norms. He concluded by highlighting Imam Husayn’s commitment to upholding human dignity and justice even in the midst of such violations. Following this, Dr. Tork Ladani began her remarks by addressing the concept of human freedom and the rights associated with it. She emphasized Imam Husayn’s reform-oriented vision aimed at both the moral and social transformation of the Islamic community, underscoring its reflection in his well-known statement: “If you do not have religion, then at least be free.” She further traced the roots of this worldview to the upbringing and family environment of Imam Husayn (PBUH), particularly the influence of Fatimah Zahra (PBUH), whose role as a model of compassion and moral integrity contributed to shaping his emphasis on hurriyyah—freedom from thoughts and practices that undermine the human spirit. According to her analysis, this principle played a decisive role in Imam Husayn’s actions during the events of Ashura, particularly in his defense of human dignity. In her concluding remarks, Dr. Tork Ladani highlighted resistance to oppression as the defining characteristic of Imam Husayn (PBUH) and emphasized the importance of reviving this principle in contemporary global society as a means of strengthening respect for human dignity and human rights.