حکم تأسیسی دادگاه

نویسندگان حقوق دادرسی همواره حکم تأسیسی را در برابر حکم اعلامی می آورند و برای هر یک مثالی را ذکر میکنند. برای نمونه برخی استادان در بیان و توصیف حکم تأسیسی آورده اند که گاهی حکم دادگاه، وضعیت جدیدی را به وجود می آورد که به آن حکم تأسیسی گویند. برای مثال حکم ورشکستگی تاجر در شمار احکام تأسیسی است و با صدور آن وضعیت حقوقی جدیدی برای تاجر ایجاد میشود که همان ورشکستگی است؛ در این مورد گفته شده که حتی اگر تاجر به مدت زیادی در حالت توقف نیز باشد، ورشکسته محسوب نمیشود بلکه ورشکستگی حالتی است که با صدور حکم ورشکستگی به وجود میآید اگر چه آثار آن حکم به تاریخ توقف تاجر که میتواند پیش از صدور حکم باشد برگردد. برخی دیگر از استادان نیز نخست آراء اعلامی را آن دسته از تصمیم های دادگاه شمردند که وجود یا عدم یک وضع مدنی را برای دو طرف اعلام میکند مانند حکم مربوط به صحت یا بطلان نکاح یا طلاقی که در گذشته واقع شده است. در برابر آن آراء تأسیسی قرار دارد که به تعبیر ایشان آراء موجد حق است و ایجاد کننده تصمیم هایی است که خود وضع خاصی را برای افراد به وجود می آورد یا وضع مدنی موجود را از بین می برد. پرسشی که ذهن را به خود مشغول میکند تقابل این دو نوع از حکم است؛ سوال این است که آیا حکمی بنام حکم تأسیسی وجود دارد؟ اگر چنین است آیا می توان حکم تأسیسی را در برابر حکم اعلامی قرار داد؟ نگارنده بر این باور است که همه احکام دادگاهها از ویژگی اعلامی برخوردارند و حکمی نیست که وصف اعلامی را نداشته باشد. از سویی دیگر، وجود حکمی که مقید به قید تأسیسی باشد نیز محل تردید است. زیرا ضابطه تأسیسی بودن حکم دادگاه به درستی روشن نیست. این که هر حکمی که وضع حقوقی جدیدی برای افراد ایجاد میکند تأسیسی است ضابطه روشن و دقیقی نیست. چون همه احکام دادگاهها ممکن است از این ویژگی برخوردار باشند. ضمن آن که حتی اگر احکامی پیدا شود که بتوان آن را در شمار احکام تأسیسی آورد بیشک خالی از وصف اعلامی دکتر ناصر کانوزیان اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی کانون وکلای دادگستری مرکز، چاپ سوم، ۱۳۶۸، ص ۲۳۵، ش ۱۶۰ پاورقی.. نیست. به عبارتی دیگر هیچ حکمی را نمی توان یافت که وصف اعلامی نداشته باشد. حتی ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. دکتر ناصر کانوزیان اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی کانون وکلای دادگستری مرکز، چاپ سوم، ۱۳۶۸، ص ۲۳۵، ش ۱۶۰ پاورقی.. نیست. به عبارتی دیگر هیچ حکمی را نمی توان یافت که وصف اعلامی نداشته باشد. حتی در مثال هایی که از استادان نقل شد، وصف اعلامی بودن را به سهولت می توان در آن