حکم مالی و غیر مالی — نسبت به حکم غیابی فقط میتوان واخواهی

۱. ماده ۳۰۳ ق.آ.د. م : حکم دادگاه حضوری است مگر این که خوانده یا وکیل ی. ق. م. ی. ن. ق. نشده باشد. ابلاغ واقعی نشود، حکم مزبور را باید غیابی محسوب نمود. حضوری بودن رأی دادگاه مطابق با قاعده است. اصل بر آن است که هر رایی که دادگاه صادر می کند، حضوری است. غیابی رأی مختص احکام دادگاهها است و قرارهای دادگاه موضوعاً و تخصصاً از شمول آرای غیابی خارج و بیرون است. بنابراین فقط احکام دادگاهها است که متصف به وصف غیابی و حضوری می شود. هرگاه در مواقع مردد و مشتبه از حیث حضوری یا غیابی بودن حکم دادگاه تردید پیش آید، مقتضای اصل حضوری بودن حکم دادگاه است. حضوری و غیابی بودن حکم دادگاه حول محور وضعیت خوانده دور می زند و به اعتبار حضور و غیبت خوانده در مرحله دادرسی است که حکم دادگاه حسب مورد حضوری و غیابی میشود. حکم دادگاه زمانی غیابی است که یکی از موانع و جهات سه گانه حضوری بودن حکم مفقود باشد؛ یعنی خوانده یا وکیل ی. ن. ق. وی در هیچ یک از جلسات دادرسی دادگاه حاضر نشود؛ خوانده یا و نماینده قانونی یا قراردادی وی به طور کتبی دفاع نکرده باشد؛ هیچ یک از اخطاریه های دادگاه به وی ابلاغ واقعی نشده باشد. هرگاه یکی از موارد سه گانه یاد شده، رخ بدهد، حکم دادگاه حضوری است و در غیر این صورت با فقدان موارد سه گانه مزبور حکم دادگاه غیابی است. غیابی بودن حکم همواره ناظر به محکومیت خوانده است؛ پس اگر حکم بر بی حقی خواهان یا بطلان دعوای خواهان صادر شود، حکم صادره با وجود موانع و جهات سه گانه گفته شده، حضوری تلقی میشود. البته دیوان عالی کشور با تعبیری خاص ابلاغ واقعی اخطاریه دعوت به جلسه دادرسی را در صورتی موثر در حضوری شدن حکم دادگاه محسوب کرده که جلسه دادرسی در آن تاریخ تشکیل شود؛ بنابراین بر اساس نظر دیوان عالی کشور اگر نخستین جلسه دادرسی با وجود ابلاغ واقعی اخطاریه به خوانده به علت عدم حضور قاضی دادگاه تشکیل نشود و وقت رسیدگی بعدی جلسه دادرسی نیز به خوانده ابلاغ واقعی نگردد و خ. د. ج. دوم نیز شرکت نکند و لایحه دفاعیه نیز ندهد، حکمی اخطاریه هایی با موضوع دیگر در طول مرحله دادرسی مزبور به خوانده به نحو واقعی ابلاغ شود، باعث حضوری شدن حکم دادگاه میشود. زیرا مراد از این ترتیب آن است که با ابلاغ واقعی اخطار به خوانده او به حقیقت از جریان دعوا و دادرسی علیه خود آگاه میشود و امکان دفاع خواهد داشت. نسبت به حکم غیابی فقط میتوان واخواهی نمود در حالی که حکم حضوری در صورتی که در شمار موارد قابل تجدید نظر باشد، قابل تجدید نظر خواهی است. البته با گذشت مدت واخواهی از تاریخ ابلاغ رأی حکم غیابی به حکم حضوری تبدیل میشود و آنگاه در صورتی که در زمره خواهد بود ماده ۳۳۶ ق.آ.د. م).