۱۳.
۱ - داشتن علم به آداب نظام دنیا و نظام دین دیگر از شرایطی که از نفس این تعریف فهمیده می شود این است که باید خطا در نظام دین و دنیا از او صادر نشود. این معنی حاصل نمی شود بدون ملکه عدالت بلکه عصمت. چه، غیر عادل خطاکار است، و چون خطاکار شد نظام را مختل می کند نه پابرجا. تعجب است از برادران که به همین طور تعریف کرده اند امامت را، و ملتفت به لوازم نشده اند. ۱۳.
۲ - حاکم اسلامی باید بداند که پیشوایی و خلافت به میراث نمی باشد وی این موضوع را جایی بیان می کند که به رفع شبهه ای پاسخ می دهد بدین مضمون که برخی عموی پیامبر جناب عباس بن عبدالمطلب را شایسته جانشینی دانسته و این جایگاه را مربوط به حضرت علی(ع) نمی دانستند و در مثل می گوید جماعتی را اعتقاد این است که خلافت به میراث است و از این جهت عباس بن عبدالمطلب که عمّ حضرت رسول بود را خلیفه میدانند. فساد این اعتقاد ظاهر است؛ چه مناط و ملاک و معیار در خلافت اللهی که مقام نبوّت، که اصل خلافت است، علم و دانش و انصاف، ملکه عصمت و تأیید به روحالقدس است؛ پس باید همین ملاک و معیار در آن باشد. مثل ارث مال نیست شک نیست که عباس رضی الله عنه دارای این مقام نبود... ۱۳.
۳ - انتخاب خلیفه و حاکم اسلامی با اجماع نمی باشد وی این موضوع را در پاسخ به شبهه ای از برادران بیان می کند که مدعی هستند دلیل انتخاب جناب صدیق اجماع است و می گوید شک نیست که نص ارجح است زیرا که خدا و رسول اعرفاند به محلّ قابل خلافت. به همین سبب است که در امم سابقه نیز هیچ کس قائل نشده که تعیین خلیفه را به اجماع کرده باشند، و تعیین به اجماع و بیعت مرجوح است. زیرا که جعل خلیفه به جهت حفظ نظام و رفع فساد است و واگذاشتن به اختیار مردم باعث اشاعه فتنه و اعلاء فساد است. ۱۳.
۴ - اعظم امور معتبره در حاکم اسلامی داشتن کمالاتی از فضل، علم، دانش، طهارت مولد، نجابت، شرافت آبا و معروفیت به تقوی م. ب. و حاکم اسلامی باید افضل از رعیت باشد در این باره در دفاع از خلیفه بودن حضرت علی می گوید : باید خلیفه افضل از رعیت هم باشد عقلاً؛ از جهت قبح امر کردن عالم به اطاعت جاهل؛ چون این دو امر که عصمت و افضلیت از رعیت باشد معتبر شد، لازم آمد که تعیین خلیفه با خدا و رسول باشد؛ چه، برخوردگی به این دو صفت کسی را ممکن نیست، و محال است که رعیت را از ادراک این دو صفت به نحوی که مناط صحّت خلافت است بهره باشد مگر به تأیید الهی، و خرق عادت.
اگر ادون باشد، لازم میآید ترجیح مرجوح بر راجح و این بالبداهه باطل است و اگر مساوی باشد لازم میآید ترجیح بلا مرجح، چه احد للمتساویین را بر دیگری ترجیح دادن مستلزم مفسده مزبوره است. ترجیح بلا مرجح باطل است. هر چند اشاعره جایز می دانند. ۱۳.
۶ - حاکم اسلامی حصار دین و نظام مسلمین است وی در خصوص حقانیت امامت حضرت علی می گوید که در کدام از مرحله از دین چه سنی و چه شیعه نقل کرده اند که علی مسیر را خارج از اسلام رفت ولی در خصوص هر ۳ خلیفه دیگر از این موارد زیاد است. حاکم باید مردم را به سمت خدا با حکمت و موعظه حسنه و مخالفین نظام اسلامی را با شجاعت از دین خدا دفع کند. وی بیان می کند که صادقین در واقع و نفس الامر، یا صادقین معلوم الصدق به اختلاف قولین در وضع الفاظ.
در هر صورت علم به صدق یا طریق نفس الامر است یا خود نفس الامر. آن وقتی حاصل میشود که آن شخص معصوم باشد. و لیس غیر علی معصوما؛ به اتفاق طرفین. عصمت او بزرگوار را بیان کردیم. پس او بزرگوار صادق هستند. و واجب است بودن با او بزرگوار؛ و تبعه خلفاء ثلاث با او بزرگوار نیستند. پس بعد از رسول که معصوم و صادق است، اطاعت و بودن با او بزرگوار واجب شد. قصد نداریم به خلافت و امامت مگر این معنی را. منها آیه شریفه "الّذینَ یُنفِقونَ اَموالَهُم بِاللَّیلِ و النَّهارِ سِراً وَ ... معنی آیه این است که کسانی که نفقه می کنند مالهای خود را در راه خدا در شب و روز، نهان و آشکار، اجر ایشان بر خدا است تا آخر. ۱۳.
۱۳ - حاکم اسلامی نباید به حریم ائمه اطهار ورود کند یا آنها را تهدید یا تخویف نماید وی این موضوع را در جایی بیان می کند که جناب صدیق و فاروق به فدک دست زده و درب منزل حضرت زهرا (س)را شکستند و می گوید از مطاعن و قبایح اعمال صادره از ابیبکر است اینکه قصد کرد احراق بیت فاطمه را که علی و حسنین و جمعی از بنیهاشم در آن بودند، و ایشان را تهدید و تخویف کردند که یا بیرون آیید و بیعت کنید و یا خانه را بر شما بسوزانیم با آنچه در آن است.
و با اینکه خیلی شوق داشتند که کسانی پیدا شوند که به امر او بزرگوار متصدّی و کارگزار باشند. خلیفه رسول که باید جمیع مایحتاج الیه امّت از مسائل در نزد او باشد نشاید که نادان به چنین مسئله باشد که عموم ابتلا به آن هست. و حکم کرد به رحم زنی حامله به سبب اعتراف او به زنا. ای اهل اسلام به چشم حقیقت نگاه کنید که کسی که چنین مسائلی را نداند و چنین حکمها کند چگونه لیاقت مقام خلافت دارد؟ اگر دانسته چنین حکمها میکرد، چگونه عدالتی است که درمیان امت باید داشت؟ و جزیه را از آنچه در زمان رسول بود تغییر داد. زیاد کرد در اذان "الصلوه خیرٌ مِنَ النَّوم " را چنانچه در جامع الاصول است. از جمله مطاعن فاروق این است که منع کرد متعتین را، که متعه نساء و متعه حج باشد. ۱۳.
۱۹ - حاکم اسلامی نباید به بیت المال چشم داشته باشد حاکم اسلامی در افراط، تفریط و اسراف شهره گردد و یا بیت المال را به سمت آشنایان سوق دهد. وی این موضوع را در جایی بیان می دارد که بخصوص در زمان عثمان اطرافیان خلیفه و به ویژه افراد خاندان اموی از اموال بیت المال ثروتمند شدند و همین امر سبب اعتراض مسلمانان شد.به عنوان مثال می گوید : از آنها است اینکه عثمان مال بیت المال را به اقوام و اقارب خود میداد. حتی اینکه به چهار نفر از قریش که چهار دختر خ.
ر. ب. اوها داد چهارصد هزار دینار داد. و ضعفاء مسلمین را محروم میکرد. غایب بودن از بدر، که فخر اصحاب به آن است. کذا غایب بودن از بیعت رضوان که رضای خدا د. ح. او نیست. مشرک و و ظالم شایسته خلافت نیست. حتی اینکه صدّیق او را منبّه شد که خدا میگوید " اِنَّکَ مَیِّتُ وِ إنَّهُم مَیُتُون" یعنی تو خواهی مرد و ایشان هم خواهند مرد " أَ فَإن ماتَ اَو قُتِلَ انقَلَبتُم عَلی اَعقابِکُم"بعد گفت: گویا من نشنیده ام این آیه را. کسی که تدبّر او این قدر باشد که ضروریات عادیه و شرعیه را شاک شود، چگونه نظام کل امت را به کفایت او واگذار میتوان کرد؟
این اوصاف، که به شکل سلبی بیان شدهاند، عبارتاند از: بخیل نبودن، تا به مال مردم حرص نورزد؛ نادان نبودن، تا مردم را به گمراهی نکشاند؛ ستمکار نبودن، تا مردم را از حقشان محروم نسازد؛ ظالم نبودن تا در تقسیم مال از بخشش به برخی و محروم گذاردن برخی دیگر خودداری کند؛ رشوه گیر نبودن تا در مقابل صدور حکم حقوق مردم را پایمال نکند و از اجرای حدود سرباز نزند و توجه داشتن به سنّت تا امت را به هلاکت نیندازد . همچنانکه شرط آگاهی از قوانین الهی و خبرگی در آن برای زمامدار اسلامی ضروری به شمار میرود .
منبع: ۱۳۹۶، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی · نهجالبلاغة، خطبه۱۳۱، چاپ صبحی صالح، قاهره ۱۴۱۱/۱۹۹۱ · نهجالبلاغة، نامه ۵۹، چاپ صبحی صالح، قاهره ۱۴۱۱/۱۹۹۱
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
