ختم رسیدگی و صدور رای — نسبت به آرای صادر از شوراهای حل

در نهایت شعبه ویژه پس از انجام تحقیقات مورد نظر و رسیدگی های لازم با اعلام ختم دادرسی بر پایه مواد ۲۹۵ به بعد ق.آ.د.م رای خود صادر مینماید. رای شعبه وصف حضوری داشته و قطعی است. بسته به این که تصمیم یا رای موضوع اعاده چه بوده و نگرش و ارزیابی نهایی شعبه دیوان چه هست؟ نوع تصمیم پایانی متفاوت خواهد بود. چنانچه تصمیم موضوع اعاده دستور موقت باشد، شعبه دیوان در صورت احراز مغایرت آن با شرع بین مبادرت به نقض این تصمیم می نماید. جای پرسش است که اگر به تشخیص شعبه دیوان عالی کشور در زمان اتخاذ دستور موقت شرایط صدور آن از جمله عنصر فوریت برقرار نبوده اما در هنگام تصمیم گیری از سوی شعبه دیوان این شرایط و عناصر محقق باشد، تکلیف چه خواهد بود؟ نسبت به آرای صادر از شوراهای حل اختلاف که به امضای قاضی شورا رسیده، با احراز خلاف شرع بین رای مزبور نقض و اعتبار حقوقی و آثار اجرایی آن ساقط میشود. نسبت به آرای صادر از دادگاه های نخستین تجدید نظر و شعب دیوان عالی کشور چنانچه رای موضوع اعاده قرار بوده و شعبه دیوان عالی عقیده بر لزوم رسیدگی ماهوی داشته با نقض قرار قطعیت یافته پرونده را به مرجع صادر کننده جهت رسیدگی ماهوی ارسال میدارد و چنانچه رای موضوع اعاده در قالب حکم صادر شده و شعبه دیوان عقیده به نقض حکم و صدور حکم مخالف داشته باشد، تصمیم مورد نظر را اتخاذ می نماید و اگر نظر به نبود شرایط قانونی برای اتخاذ تصمیم ماهوی داشته باشد با نقض حکم موضوع اعاده مبادرت به صدور قرار می نماید. در مواردی هم که نظر به اصلاح رای از حیث کم و زیاد نمودن میزان محکوم به یا اصلاح نگارشی رای داشته باشد اختیار لازم را حسب مورد دارد. به طور کلی شعبه ویژه دیوان دارای اختیار مطلق در نقض رای تایید رای اصلاح و توصیف قضایی رای است. اما قدر مسلم همانند دادگاه تجدیدنظر که محدود به اظهارنظر در قلمرو موضوع تجدید نظر خواهی است مواد ۳۴۹ ق.آ.د. م)، خارج از موضوع رای نمی تواند اتخاذ تصمیم نماید. برای مثال چنانچه خواسته های مطرح در دادخواست متعدد بوده و نسبت به یکی از آنها رای صادر شده و آن رای قطعی گردیده و موضوع اعاده دادرسی قرار گیرد، شعبه ویژه دیوان در این مقام نمی تواند نسبت به موضوعات و خواسته های دیگر که مشمول رسیدگی و رای دادگاه قرار نگرفته انشای رای نماید. یا نسبت به دیگرانی که در اطراف اعاده دادرسی نیستند نیز نمی تواند وضع حکم نماید. مبنای رسیدگی شعبه ویژه آن چه هست که مورد قضاوت قرار گرفته و رای راجع به آن خلاف شرع بین دانسته شد.