دعاوی اعسار و تعدیل / ۶۳۵ — آیا دادگاه ملزم است شهود را دعوت

داره حقوقی قوه قضائیه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۲۱۳۱ مورخ ۱۳۹۶/۹/۱۳ با استناد به بند ۶ ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد ۸ و ۹ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و ماده ۵۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی عنوان داشت: «خواهان باید ایشان را شهود تعرفه شده در جلسه معین شده برای استماع شهادت حاضر نماید؛ مگر آنکه به لحاظ معاذیری مانند فوت بیماری و مسافرت از دادگاه درخواست نماید که چون حضور مسجلین استشهادیه امکان پذیر نیست از شهود دیگر وی استماع شهادت شود که در این صورت دادگاه میتواند با حفظ حقوق خواندگان مبنی بر جرح شهود تبصره ماده ۲۳۴ قانون اخیر الذکر از شهود دیگر استماع شهادت کند. آیا دادگاه ملزم است شهود را دعوت و استماع شهادت کند؟ به طور کلی چه در دعوای اعسار از هزینه دادرسی و چه در دعوای اعسار از محکوم به حضور شهود در دادگاه رسیدگی کننده و استماع شهادت آنان منوط به احراز ضرورت این امر از طرف دادگاه است و رسیدگی و صدور حکم بر مبنای شهادت کتبی بدون حضور و استماع شهادت آنها قانوناً بلا اشکال است ... نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۳۱۰۲ مورخ (۱۳۹۷/۱۱/۲۳ برخلاف دعاوی دیگر در دعوای اعسار اگر دادگاه استماع شهادت شهود را ضروری بداند، معمولاً رویه این گونه است که قراری دائر بر استماع شهادت شهود صادر نمی کند؛ بلکه به همراه دستور تعیین وقت دستور میدهد تا خواهان شهود خود را در جلسه رسیدگی حاضر نماید. ۱۰ - آیا دادگاه می تواند قسمتی از ادعای اعسار را بپذیرد و درباره قسمت دیگر خواهان را ملزم به پرداخت هزینه دادرسی نماید؟ مستفاد از ماده ۵۱۴ قانون آیین دادرسی مدنی چنین تصمیمی اشکال قانونی ندارد و در محاکم مرسوم است. ولی اگر دادگاه نسبت به قسمتی از هزینه دادرسی مثلاً ۵۰) دعوا را پذیرفته و حکم به اعسار داده باشد در خصوص مابقی ادعا (۵۰ از هزینه دادرسی) باید حکم بر بطلان دعوا صادر کند و نباید این قسمت را بدون اظهار نظر بگذارد. در مرحله تجدیدنظر نیز اگر خواهان تجدید نظر خواهی کند به همین روش هزینه دادرسی اخذ میشود در فرض ما ۵۰ هزینه دادرسی) - تقسیط هزینه دادرسی رویه مرسومی بین محاکم نیست، اما صدور آن اشکال قانونی ۱۶۳۶ ارکان دعاوی حقوقی در پرتو رویه قضایی (جلد دوم) ندارد. ولی باید توجه داشت صدور آن بعضاً باعث اشکالات اجرایی میشود. ۱۱ آیا خواهان می تواند پس از صدور اخطار رفع نقص مبنی بر پرداخت هزینه دادرسی به جای پرداخت هزینه دادرسی دعوای اعسار مطرح کند؟ به دلالت ماده ۵۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی که طرح دعوای اعسار به صورت جداگانه را تجویز کرده است، اشکال قانونی بر این امر مترتب نیست. بنابراین دادگاه تا تعیین تکلیف دعوای اعسار باید منتظر بماند. زیرا طرح دعوای اعسار رفع نقص محسوب نمی شود. ۱۲ - چنانچه پس از اخطار رفع نقص مبنی بر پرداخت هزینه دادرسی خواهان دادخواست اعسار مطرح کند و حکم بر بطلان دعوای اعسار صادر شده و قطعی شود، آیا دادگاه مجدداً باید اخطار رفع نقص ارسال کند یا اخطار بار اول کافی است؟ به نظر می رسد ارسال اخطار رفع نقص به صورت مجدد با انصاف سازگارتر باشد، چراکه اگر بر فرض مثال از رأی بدوی تجدید نظر خواهی شده باشد، پس از قطعیت، پرونده بین دادگاه بدوی و تجدید نظر در رفت و آمد است و تکلیف خ. م. ب. پرداخت هزینه دادرسی و ارائه فیش واریزی مشخص نیست و او را سردرگم می نماید. بنابراین، نظر اداره حقوقی در عمل باعث ایجاد مشکلات اجرایی خواهد شد.