دوم تبدیل تأمین به درخواست خوانده — به موجب ماده ۱۲۴ مزبور وجه نقد

۱۰۸ در تمام مواردی که خواهان و خوانده در تبدیل تأمین توافق می نمایند، دادگاه بی آنکه به اوصاف و کیفیات مال بازداشت شده و مال معرفی شده برای تبدیل توجه کند به درخواست آنها تبدیل را انجام می دهد. اما در صورتی که درخواست از سوی خوانده بوده و موافقت خواهان را به دست نیاورده باشد که معمولاً چنین است دادگاه در بررسی درخواست افزون بر شرایطی که بررسی گردید شرایط ویژه ای را نیز برای پذیرش درخواست تبدیل باید احراز کند که در زیر بررسی می شوند. ۱۰۹ تبدیل مال بازداشت شده به وجه نقد یا اوراق بهادار - به موجب ماده ۱۲۴ ق.ج. خوانده می تواند به عوض مالی که دادگاه... توقیف کرده است وجه نقد یا اوراق بهادار به میزان همان مال در صندوق دادگستری یا یکی از بانکها ودیعه بگذارد... همچنان که دیده می شود مال بازداشت شده در صورتی که خواسته عین معینی نباشد که بازداشت شده باشد می تواند به وجه نقد یا اوراق بهادار تبدیل گردد. پس خوانده پس از درخواست تبدیل تأمین و اعلام آمادگی خود برای تودیع وجه نقد یا اوراق بهاداری که چند و چون آن را اعلام می کند و گرفتن موافقت دادگاه با درخواست باید ابتدا وجه نقد یا اوراق بهادار معرفی شده را در صندوق دادگستری و یا یکی از بانک ها بسپارد. چنانچه وجه نقد یا اوراق بهادار در بانک سپرده شود باید به گونه ای باشد که در اختیار دادگاه قرار گیرد تا در صورت لزوم بانک مکلف باشد به دستور دادگاه آنها را به شخصی که دادگاه معرفی می کند بدون هیچ عذری بسته به مورد پرداخته یا تسلیم کند. ۱۱۰ بانکی که در آن وجه نقد یا اوراق بهادار سپرده می شود می تواند دولتی و یا خصوصی باشد. اوراق بهادار را در این ماده به قرینه وجه نقده باید منصرف به اوراقی دانست که دارای ارزش معین و به نوعی تضمین شده بوده و قابل نقل و انتقال باشند مانند چک های صادره از بانک ها بین بانکی تضمینی مسافرتی اوراق قرضه دولتی یا... پس آنچه به موجب این بخش از ماده ۱۲۴ ق.ج. باید توسط دادگاه پذیرفته شود تنها وجه نقده یا اوراق بهادار است و بنابراین ضمانت نامه بانکی ب. ت. ب. اصطلاح ودیعه» که در همان ماده به کار رفته قابل پذیرش نمی باشد. ضمانت نامه بانکی در اینجا در واقع تعهد یکی از بانکها مبنی بر این است که به دستور دادگاه مبلغی را که در ضمانت نامه تعیین شده بدون هیچ گونه عذری به حسابی که دادگاه تعیین می نماید پرداخت خواهد نمود. ۱۱۱ به موجب ماده ۱۲۴ مزبور وجه نقد و یا اوراق بهاداری که خوانده تودیع می کند باید به میزان همان مال بازداشت شده باشد تا درخواست تبدیل تأمین پذیرفته شود. پرسش این است که چنانچه مال بازداشت شده، منقول و غیر قابل تجزیه بوده و ارزش آن بیش از خواسته باشد اما به دستور ماده ۱ ق.ا.ا.م. تمام آن در قبال خواسته بازداشت شده باشد نک ش. ۶۰) آیا وجه نقد یا اوراق بهادار در این صورت نیز باید معادل ارزش مال، تودیع شود؟ پاسخ نمی تواند آری باشد زیرا تمام مال غیر قابل تجزیه نیز تنها به میزان خواسته بازداشت میشود و افزون بر آن حتی در تبدیل تأمین نمیتوان به خوانده، تأمینی بیش از میزان خواسته تحمیل نمود. ۱۱۲. چنانچه در اجرای قرار تأمین خواسته بیش از یک مال از خوانده بازداشت شده که تکافوی خواسته را بنمایند خوانده میتواند با تودیع وجه نقد و یا اوراق بهادار معادل مبلغی که هر یک از اموال در ازای آن بازداشت شده درخواست آزاد شدن آن مال را بنماید. برای نمونه چنانچه مبلغ مندرج در قرار تأمین خواسته پنج میلیارد ریال باشد و در اجرای آن باغ خوانده در ازای چهار میلیارد ریال و خودروی او در ازای یک میلیارد ریال بازداشت شده باشد خوانده می تواند با تودیع یک میلیارد ریال وجه نقد و یا اوراق بهادار درخواست آزاد شدن خودروی خود را بنماید. ۱۱۳. پرسش دیگر اینکه چنانچه مال بازداشت شده تمام خواسته را پوشش ندهد آیا درخواست تبدیل تأمین از خوانده پذیرفته میشود؟ برای نمونه خواسته دعوا یک میلیارد ریال است اما تنها مالی که از خوانده بازداشت شده ششصد میلیون ریال ارزش دارد؛ در این صورت آیا خوانده می تواند معادل ششصد میلیون ریال وجه نقد یا اوراق بهادار یا... معرفی و درخواست تبدیل تأمین نماید؟ در پاسخ باید گفت که این اقدام به سود خوانده نمی باشد زیرا با معرفی وجه نقد یا... محکوم له خواهد توانست آنها را نیز برای تکمیل تأمین تا میزان خواسته در نمونه بالا چهار صد میلیون ریال دیگر بازداشت نموده و به خوانده فرصت تبدیل تأمین ندهد؛ با این همه نظریه ای وجود دارد که تبدیل تأمین در فرض مورد بررسی را اصولاً غیر ممکن می داند. ۱۱۴ تبدیل مال در شرف بازداشت، به وجه نقد یا اوراق بهادار با تودیع وجه نقد یا اوراق بهادار خوانده نه تنها می تواند درخواست آزاد شدن مال بازداشت شده را نماید بلکه به موجب همان ماده ۱۲۴ خوانده می تواند به عوض مالی که دادگاه می خواهد توقیف کند.... وجه نقد یا اوراق بهادار به میزان همان مال... ودیعه بگذارد و از این راه از بازداشت مالی که در شرف بازداشت است جلوگیری کند. برای نمونه چنانچه خواهان خودرو یا باغ متعلق به خوانده را برای بازداشت و فروش معرفی نماید خوانده می تواند با تودیع وجه نقد و یا اوراق بهادار به میزانی که گفته شد از بازداشت آن خود جلوگیری کند. ۱۱۵ تبدیل مال بازداشت شده به مال دیگر - خوانده ... همچنین می تواند درخواست تبدیل مالی را که توقیف شده است به مال دیگر بنماید مشروط به اینکه مال پیشنهاد شده از نظر قیمت و سهولت فروش از مالی که قبلاً توقیف شده است کمتر نباشد... (ماده ۱۲۴ ق. ج) همچنان که دیده می شود، پذیرش درخواست افزون بر شرایطی که گفته شده مشروط به دو شرط است: نخست آنکه ارزش مال معرفی شده نباید از ارزش مال بازداشت شده کمتر باشد. در نتیجه دادگاه در بررسی درخواست و تصمیم گیری، علی القاعده باید به کارشناس رجوع کند تا ارزش مال معرفی شده تعیین شود. دوم اینکه مال معرفی شده باید دست کم به اندازه مال بازداشت شده به آسانی فروش رود تا خواهان در صورتی که در دعوا پیروز شود، در گرفتن محکوم به با تأخیر و دشواری روبه رو نشود. در این باره نیز دادگاه چنانچه موضوع جنبه فنی و تخصصی داشته باشد به کارشناس رجوع می نماید. بنابراین اگر برای نمونه در اجرای قرار تأمین خواسته یک شمش طلای خوانده در برابر سیصد میلیون ریال بازداشت شده باشد، در خواست او مبنی بر تبدیل شمش مزبور به مزرعه ای که در همین حد و یا بیشتر هم ارزش داشته باشد نمی تواند قابل پذیرش باشد. زیرا مزرعه به آسانی شمش طلا به فروش نمی رسد. هم از این روی باید پذیرفت که اگر خواسته وجه نقد بوده و در اجرای قرار تأمین خواسته وجه نقد بازداشت شده باشد. درخواست خ. م. ب. تبدیل وجه نقد به اموال منقول یا غیر منقول از جمله به همان سبب نباید پذیرفته شود.