دکتر سید حسن امامی

دکتر سید حسن امامی، ج ۶، ص ۲۰۷، به بعد - دکتر حسینقلی حسینی نژاد، ادله اثبات دعوا، ص۱۱۳ معنی لغوی اماره نیز که به معنی علامت است بدین شیاع دامن می زند. با وجود این با تحلیلی که از چگونگی تعقل درباره قرینه ها و اوضاع و شرایط ویژه در هر دعوا گفته شد، باید از این شیاع دست کشید قرینه ها و اوضاع و احوال به خودی خود دلالتی بر واقع مجهول ندارد و گویای حقیقتی نیست؛ پدیده های طبیعی و اجتماعی ساده ای است که احتمال دارد برداشت های گوناگونی از آن بشود. تفسیر این پدیده ها و ارتباط آنها با واقع و نتایجی که ذهن قاضی یا قانونگذار از آنها می گیرد اماره بر واقع مطلوب می شود و وجدان را قانع می سازد. پس باید تکیه بر نتایج باشد نه پدیده ها و به همین دلیل است که اماره را دلیل غیر مستقیم می نامند و در برابر دلیل مستقیم معتبر نمی شمارند. در ماده ۱۳۲۱ ق.م. با همه ابهامی که در این زمینه دارد بازهم حاوی این حقیقت است که دلالت اوضاع و احوال ناشی از ربط آن با نظر قاضی و حکم قانون است و مانند سایر دلایل نوعی و مستقیم نیست.