دکترین
رُقبی
رُقبی
مسلط کردن دیگرى بر عینی همچون خانه جهت استفاده رایگان از آن در مدتى معین را رُقبى می گویند.
▪معنای لغوی رُقبی
رقبی یا از رقبه، به معنای ملک، گرفته شده است، که در این صورت همیشه به صورت اضافه به کار می‌رود، مانند رقبة‌الارض، یعنی خود زمین، صرف‌نظر از ساختمان یا زراعتی که در آن است. یا از ارتقاب، مراقبه، ترقب، به معنای انتظار، گرفته شده است، بدین بیان که هر یک، در انتظار سپری شدن مدت تعیین شده‌اند. [۱][۲][۳]
▪معنای اصطلاحی رقبی
مفهوم رقبی در اصطلاح فقه و حقوق نزدیک به معنای لغوی آن است، زیرا مالک، متاع خود را تا مدت معیّنی به شخصی تسلیم می‌کند تا از منافع آن بهره‌مند شود. مثلاًَ صاحب‌خانه‌ای حق سکونت و استفاده از آن را برای یک سال یا بیش‌تر به دیگری واگذار می‌کند تا خود و خانواده اش از آن استفاده کنند و دیگران محروم باشند. این اعطا به ملاحظه انتظار تمام شدن مدت تعیین شده، رقبی نامیده می‌شود. [۴][۵][۶]
▪تعریف رُقبی در کلمات فقهاء
رُقبی در کلمات فقها همراه سکنی و عمری به کار رفته است. در تعریف آن سه دیدگاه وجود دارد.
١- تعریف اول
رُقبی مسلط کردن دیگرى بر عینى همچون خانه جهت استفاده رایگان از آن در مدتى معین که اشهر میان فقها است. [۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]
٢- تعریف دوم
مسلط کردن دیگرى بر عینى از اعیان جهت استفاده رایگان از آن در مدت حیات خود یا حیات طرف مقابل. این تعریف را گروهى از فقها انتخاب کرده‌اند. [۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]
بنابر این تعریف، رقبى مرادف و هم معنا با عمری خواهد بود.
٣- تعریف سوم
خدمت برده‌اى معین را در مدت حیات خود یا طرف مقابل، براى وى قرار دادن. این تعریف از بعضى نقل شده، لیکن قائل آن ناشناخته است. [۱۹][۲۰]
▪ احکام رُقبی
١- رُقبی عقد مشروع
بنابر دیدگاه معروف میان فقها، رقبى از عقود مشروع و لازم است؛ هرچند برخى، مشروعیت آن را نپذیرفته‌اند. [۲۱]
٢- متعلق رقبی
سکنی اختصاص به مسکن دارد؛ لیکن عمری در هر عینى که انتفاع از آن با حفظ بقاى آن امکان پذیر باشد، جارى مى‌گردد. دراینکه رقبى از حیث متعلّق ملحق به سکنى است و درنتیجه تنها به مسکن تعلق مى‌گیرد یا به عمرى، و در نتیجه متعلّق آن اعم از مسکن خواهد بود، اختلاف است. البته بنابر تعریف دوم و سوم، این اختلاف مطرح نیست. [۲۲][۲۳][۲۴] [۲۵][۲۶]
٣- شرایط تحقق رقبی
همه شرایط عمومى عقود از جمله ایجاب و قبول در عقد رقبى نیز معتبر است. ایجاب با هر لفظى که بیانگر مفاد رقبى باشد تحقق مى‌یابد، مانند «أرقَبتُکَ هذهِ الدار سنةً؛ رقبه این خانه را به مدت یک سال به تو دادم» یا «أسْکَنْتُکَ هذهِ الدار سَنَةً؛ تو را به مدت یک سال در این خانه سکونت دادم». البته بنابر دیدگاهى که مى‌گوید: عقد مشتمل بر لفظ سکنى، سکنى خواهد بود نه رُقبى، با لفظ سکنى، رقبى تحقق نمى‌یابد. قبول نیز با هر لفظِ بیانگر پذیرش مفاد ایجاب، تحقق مى‌یابد. [۲۷][۲۸] بنابر قول به جریان معاطات در عقد رقبى، ایجاب و قبول فعلی (دادن عین توسط مالک به قصد رقبى و تحویل گرفتن طرف) نیز کفایت مى‌کند. [۲۹]
۴- لزوم رقبی
عقد رقبى لازم است؛ از این رو، مالک نمى‌تواند پیش از پایان زمان تعیین شده، عین را از طرف پس بگیرد. در اینکه قبض شرط صحت عقد است یا شرط لزوم آن، اختلاف است. همچنین در اینکه قصد قربت در عقد رقبى شرط صحت است یا لزوم و یا هیچ کدام، اختلاف است. [۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]
۵- اطلاق رقبى
هر گاه عقد رقبى مطلق باشد، نه مقید به زمانى معین، مانند اینکه مالک بگوید: «أرقَبتُکَ هذهِ الدار» در صحّت و بطلان آن اختلاف است. بنابر قول به صحّت مالک هر زمان بخواهد مى‌تواند عین را پس بگیرد. [۳۴][۳۵]
۶- مفاد عقد رقبى
در اینکه مفاد عقد رقبى تملیک منفعت است یا تملیک انتفاع، اختلاف است. [۳۶][۳۷]
▪رقبی از اقسام حق انتفاع
رقبی یکی از اقسام حق انتفاع است و حق انتفاع آن است که به موجب آن شخص می‌تواند از مالی که عین آن ملک دیگری است یا مالک خاصی ندارد، استفاده کند، مانند حق استفاده از بوستان شهر و امثال آن. اگر این حق مشروط به اسکان شده باشد، سُکنی یا حق سکنی نامیده می‌شود [۳۸][۳۹] و اگر به مدت معلومی مشروط شده باشد، رقبی، و چنانچه به مدت حیات یکی از دو طرف مقید شده باشد، عمری نامیده می‌شود. [۴۰][۴۱][۴۲]
ادامه مطلب را با لمس instant view مطالعه فرمایید.
Add a comment
بختیار سید نظامی
2
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.